Ο αργαλειός (Πολιτιστικό πρόγραμμα: "Υφαντό και κέντημα από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα- Τα σταμπωτά του Τυρνάβου)

 Αθανασία Γκ., Θεοδώρα Γκ. (Α1- 1ο Γυμνάσιο Τυρνάβου)

Ο Αργαλειός

Κλασικός αργαλειός

Ο αργαλειός είναι χειροκίνητη μηχανή ύφανσης, συνηθέστερη σε παλαιότερες εποχές.

   Χρησιμοποιήθηκε ευρύτερα κατά την προβιομηχανική εποχή και αργότερα κυρίως στις αγροτικές περιοχές, στην οικιακή οικονομία των οποίων διαδραμάτισε βασικό ρόλο, καθώς αποτελούσε το κύριο μέσο ύφανσης και κλωστοϋφαντουργίας.

   Μετά τη βιομηχανική επανάσταση ο κλασσικός ξύλινος,

 κινούμενος με μυϊκή ενέργεια αργαλειός αντικαταστάθηκε από το μηχανικό αργαλειό.

Σήμερα έχει σχεδόν καταργηθεί, καθώς η διαδικασία της ύφανσης έχει μηχανοποιηθεί και στη θέση του αργαλειού χρησιμοποιείται η υφαντική μηχανή.

Ο ξύλινος αργαλειός απαντάτε σήμερα μόνο σε ελάχιστα σπίτια απομακρυσμένων περιοχών και σε μουσεία λαϊκής τέχνης.

 

 

 Ο Αργαλειός στη Θεσσαλία

Όρθιος αργαλειός

Ο αργαλειός στη Θεσσαλία, όπως

 και σε όλη την Ελλάδα, 

αποτελούσε για αιώνες 

αναπόσπαστο κομμάτι της οικιακής

 οικονομίας και της λαϊκής 

παράδοσης, εξελισσόμενος από  

εργαλείο    επιβίωσης σε μέσο δημιουργίας πολιτιστικής 

κληρονομιάς.

Η ιστορική διαδρομή και η Σημασία του

§Παράδοση & προίκα : Στα χωριά της Θεσσαλίας, ο αργαλειός

 βρισκόταν σε σχεδόν κάθε σπίτι. Ήταν ευθύνη της νοικοκυράς να

 υφαίνει τα ρούχα, τις κουβέρτες, τα στρωσίδια και τα προικιά των

 κοριτσιών.

§Οικονομικός Ρόλος : Μέχρι τις αρχές του 20ουαιώνα, 

η υφαντική δεν ήταν μόνο οικιακή  ασχολία, αλλά 

και επαγγελματική, βοηθώντας σημαντικά στο εισόδημα 

της οικογένειας.

Τεχνική & Είδη : Οι παλαιότερη αργαλειοί ήταν όρθιοι (με βάρη - αγνίθες),ενώ αργότερα επικράτησε ο οριζόντιος αργαλειός, ταχύτερη και πιο σύνθετη ύφανση

Η Θεσσαλική Παράδοση 

Η Θεσσαλία με την πλούσια κτηνοτροφική παράδοση, 

παρείχε άφθονο μαλλί, το οποίο αποτελούσε την κύρια πρώτη 

ύλη για τα βαριά θεσσαλικά υφαντά (φλοκάτες, βελέντζες).

   Συνολικά ο αργαλειός στη Θεσσαλία πέρασε από το να είναι 

μια καθημερινή ανάγκη για ρουχισμό, σε ένα μαράζι για 

τη διάσωση της παράδοσης, διατηρώντας ωστόσο τη σύνδεση 

του με την τοπική ιστορία.

Παραδοσιακός αργαλειός

 Τα μέρη του αργαλειού

Ο παραδοσιακός ξύλινος αργαλειός αποτελείται από πολλά εξαρτήματα, με κυριότερα τα αντιά (ξύλινοι κύλινδροι για το στημόνι και το ύφασμα), τα μιτάρια (που χωρίζουν τις κλωστές), το χτένι (για τη συμπίεση του υφαδιού) και τη σαΐτα (που περνάει το νήμα).

Τα κυριότερα μέρη του αργαλειού :

§Αντιά (ή Αντιές) : Δύο ξύλινοι κύλινδροι. Ο πίσω (πισωάντι) κρατάει το στημόνι (νήματα) και ο μπροστά (μπροστιαντό) τυλίγει το τελειωμένο ύφασμα.

§Μιταριά : Σειρές από θηλιές (μίτοι) που ανεβοκατεβαίνουν με τα ποδαρικά, χωρίζοντας τις κλωστές του στημονιού για να περάσει η σαΐτα.

§Χτένι : Ξύλινο πλαίσιο με δόντια (από καλάμι) που χτυπάει το

 υφάδι για να σφίξει το ύφασμα.

§Σαΐτα : Ξύλινο εργαλείο, σχήματος βάρκας, που περιέχει το 

μασούρι και περνάει ανάμεσα από τα στημόνια.

§Ποδαρικά (ή πατήθρες) : Ξύλινα πεντάλ στο κάτω μέρος, τα 

οποία πατάει η υφάντρα για να κουνήσει τα μιτάρια.

§Κουρούνα : Το πάνω μέρος του αργαλειού, από όπου κρέμονται

 τα μιτάρια.

§Σφίχτες (ή Περάτες) : Μοχλοί που σφίγγουν τα αντιά.

 

Μεριά : Τα δύο κάθετα ξύλα (πόδια) που στηρίζουν ολόκληρη την κατασκευή 

Η λειτουργία του αργαλειού βασίζεται στο «ανοιγόκλεισμα» των μιταριών, το πέρασμα της σαΐτας και το χτύπημα του υφαδιού με το χτένι, δημιουργώντας το ύφασμα «κρουστό» (σφιχτό).

σαΐτα