Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α' Γυμνασίου). Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α' Γυμνασίου). Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Κυριακή 26 Μαρτίου 2023

Διδώ Σωτηρίου, Ταξίδι χωρίς επιστροφή (Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α' Γυμνασίου)

Βιογραφία - Εργογραφία 

Διδώ Σωτηρίου (1909-2004)

Περίληψη: Το απόσπασμα τοποθετείται χρονικά λίγο πριν την καταστροφή της Σμύρνης το 1922. Η Αλίκη βρίσκεται στο σπίτι της θείας της Ερμιόνης, όταν ο θείος της Γιάγκος φέρνει ανησυχητικά μηνύματα από το πολεμικό μέτωπο και τις παρακινεί να φύγουν για την Ελλάδα. Η Αλίκη αναχωρεί για το σπίτι της, για να ενημερώσει τους γονείς της. Ωστόσο, εκεί βρίσκει την οικογένειά της να διασκεδάζει, γεγονός που την προβληματίζει όσον αφορά τις πληροφορίες του θείου Γιάγκου. Παρ’ όλα αυτά ενημερώνει τη μητέρα της και της παραδίδει τις χρυσές λίρες που της είχε δώσει η θεία της. Ο πατέρας της αντιμετωπίζει την είδηση με αδιαφορία και η Αλίκη αναχωρεί από το σπίτι της με βαθιά ανησυχία για το μέλλον.

Πλαίσιο κειμένου: Χιωτέρη ΑικατεερίνηΔομή -Ενότητες:

1η: «Δεν πρόλαβε … να πάρεις τίποτε»: Οι κακές ειδήσεις από το μέτωπο και οι αντιδράσεις

2η: « Όταν έφυγε … για το σταθμό»: Οι οδηγίες της θείας Ερμιόνης.

3η: «Σ’ όλη τη διαδρομή …και γιατί;»: Τα ερωτήματα της Αλίκης για τα αίτια του πολέμου

4η: «Όταν φτάσαμε … Ακούς;» Οι αντιδράσεις της οικογένειας στο άκουσμα της είδησης

5η: «Καθώς διέσχιζα …το μέλλον;»: Τα άσχημα προαισθήματα της Αλίκης για το μέλλον

Τόπος: το εξοχικό στο Μπουτζά, η διαδρομή με το τρένο, το σπίτι της Αλίκης στη Σμύρνη.

Χρόνος: Καλοκαίρι του 1922 – γραμμική αφήγηση σύμφωνη με τη χρονολογική σειρά, αναδρομή (η αναφορά στο Αϊδίνι), πρόληψη (τ’ αμπέλια που θα πότιζαν …Σμυρνιών)

Γλώσσα: απλή, ζωντανή, παραστατική,  ελάχιστες σμυρναίικες ιδιωματικές λέξεις (Αϊντινίου, σουλήνες).

Ύφος: απλό, λιτό, φυσικό, παραστατικό.

Χαρακτηρισμοί:

-Αλίκη: ένα ευαίσθητο κορίτσι που βασανίζεται λόγω του πολέμου από την αγωνία για το μέλλον. Συγκινείται βαθιά από τη χειρονομία της θείας Ερμιόνης για την οποία αισθάνεται ευγνωμοσύνη και αγάπη. Στο ταξίδι της με το τρένο κατακλύζεται από συναισθήματα για τον τόπο της και αναπάντητα ερωτήματα και οργή για τη φύση του πολέμου, ερωτήματα που δίνουν και το φιλειρηνικό και αντιπολεμικό χαρακτήρα του αποσπάσματος. Η άφιξη στο σπίτι της την κάνει προσωρινά να αμφιβάλει για την κρισιμότητα της κατάστασης, ωστόσο έχει την ωριμότητα να ολοκληρώσει την αποστολή της. Η αναχώρησή της συνοδεύεται από άσχημα προαισθήματα και αμφιβολίες για το αν θα ξαναδεί τον τόπο της.

Πέμπτη 9 Μαρτίου 2023

Ευγενία Φακίνου, Η ζωή στη Σύμη (Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α' Γυμνασίου)

 

Ευγενία Φακίνου, Η ζωή στη Σύμη

Βιογραφία -Εργογραφία της Ευγενίας Φακίνου


Pieter Bruger (πρεσβύτερος),  «Παιδικά παιχνίδια» (1560)

 

ΠΕΡΙΛΗΨΗ: Η μικρή Αστραδενή θυμάται με νοσταλγία τη ζωή της στη Σύμη συγκρίνοντάς τη με τη ζωή στην Αθήνα, όπου ζει τώρα. Εκεί κάθε απόγευμα οι γυναίκες συγκεντρώνονταν σε κάποιο σπίτι, για να ασχοληθούν με τις δουλειές τους, ενώ τα παιδιά, αν ο καιρός ήταν καλός, έπαιζαν έξω. Σε διαφορετική περίπτωση κατέφευγαν στην κουζίνα που εξυπηρετούσε τις περισσότερες ανάγκες της οικογένειας. Χαρακτηριστικά της διαρρύθμισης της κουζίνας ήταν ο αποκρέβατος και τα παράθυρα με τα περβάζια. Σε ένα από αυτά υπήρχε ο νεροχύτης, τα νερά του οποίου κατέληγαν στον κήπο, όπου ποτίζονταν λουλούδια και λαχανικά. Για τις περισσότερες ανάγκες τους οι κάτοικοι χρησιμοποιούσαν βρόχινο νερό, το οποίο κατανάλωναν με μέτρο.

Αφήγηση/Αφηγητής: α’ πρόσωπο, δραματοποιημένος ομοδιηγητικός αυτοδιηγητικός αφηγητής (αυτοβιογραφικό κείμενο), αφήγηση με εσωτερική εστίαση.

Χρόνος: αναδρομή στο παρελθόν

Αφηγηματικοί τρόποι:

-          Αφήγηση: «Στη Σύμη …καθώς δουλεύανε».

-          Περιγραφή: «Σ’ εμάς …στην άκρη».

-          Σχόλιο: «Αυτό βολεύει …όλα εκεί».

Γλώσσα – ύφος: απλή δημοτική με ιδιωματικές λέξεις π.χ. τσιμιά. Επίθετα και σημεία στίξης (αποσιωπητικά, θαυμαστικό, ερωτηματικό), που χρωματίζουν το λόγο με τα συναισθήματα της αφηγήτριας. Ύφος ζωντανό, απλό, ειρωνικό όταν αναφέρεται στην Αθήνα. Μικροπερίοδος λόγος, παρατακτική σύνδεση (λόγος μικρού παιδιού)

Εκφραστικά μέσα:

-Μεταφορές: π.χ. είχε το γούστο του.

-Παρομοίωση: Μυρίζει…σα φάρμακο.

- Επίθετα: π.χ. συντροφική.

- Ασύνδετα σχήματα: π.χ. Άλλη έπλεκε …έπλεκε νταντέλα.

-Εικόνες: π.χ. Άλλη έπλεκε …έπλεκε νταντέλα.

Παρασκευή 17 Φεβρουαρίου 2023

Νίκος Καζαντζάκης, Η Νέα Παιδαγωγική (Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α' Γυμνασίου)

Νίκος Καζαντζάκης (1883-1957)
ΠΕΡΙΛΗΨΗ: Ο ενήλικος πλέον Νίκος Καζαντζάκης αφηγείται τις εμπειρίες του από την περίοδο που ήταν μικρός μαθητής. Θυμάται την πρώτη μέρα στο σχολείο που με ανάμεικτα συναισθήματα, με την ευχή της μητέρας του και με τη συνοδεία του αυστηρού πατέρα του κατευθύνεται στο σχολείο. Εκεί ο πατέρας του τον παραδίδει στον δάσκαλο με την παρότρυνση να διαπαιδαγωγήσει τον γιο του με οποιονδήποτε τρόπο. Αυτός όμως που αποτυπώνεται πιο έντονα στη μνήμη του Καζαντζάκη είναι ο δάσκαλος της τετάρτης τάξης. Παρόλο που σύμφωνα με τις φήμες ήταν φορέας της Νέας Παιδαγωγικής, στην πράξη αποδεικνύεται βίαιος, ένας άνθρωπος που τρομοκρατεί κι εκμεταλλεύεται τους μαθητές του.

ΔΟΜΗ -ΕΝΟΤΗΤΕΣ:

1η: «Με τα μαγικά …τη βίτσα» - Η πρώτη μέρα στο σχολείο

2η: «Από το Δημοτικό … βούτυρο» - Η «Νέα Παιδαγωγική» του δασκάλου της τετάρτης τάξης.

 

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΙ:

Ο μικρός μαθητής: Τα συναισθήματα του μικρού Νίκου Καζαντζάκη την πρώτη μέρα του σχολείου είναι ανάμεικτα. Αισθάνεται χαρά για τη νέα σελίδα στη ζωή του αλλά ταυτόχρονα βιώνει φόβο και άγχος. Αντλεί το θάρρος του από την υποστηρικτική φιγούρα της μητέρας του αλλά και από την προστατευτική παρουσία του πατέρα του. Βιώνει την απόλυτη βαναυσότητα από το δάσκαλο της τετάρτης τάξης, την ανάμνηση του οποίου σχολιάζει ειρωνικά.

Η μητέρα: Γεμάτη αγάπη και στοργή ξεπροβοδίζει τον γιο της την πρώτη μέρα στο σχολείο . Η τρυφερότητα και η υποστήριξή της διακρίνονται από τις ευχές της, το βασιλικό και το σταυρουδάκι.

Ο πατέρας: Παρόλο που προσπαθεί να δείξει στοργή αυτήν την σημαντική μέρα, ωστόσο είναι φανερό ότι πρόκειται για έναν αυστηρό και αυταρχικό πατέρα, όπως επιβεβαιώνεται και από τη συνομιλία του με το δάσκαλο.

Ο δάσκαλος της Α’ τάξης: Η υποδοχή του μικρού μαθητή με τη βίτσα στο χέρι καθώς και ο διάλογος με τον πατέρα προϊδεάζουν για τις παιδαγωγικές μεθόδους που υιοθετεί.

Ο δάσκαλος της Δ’ τάξης: Βίαιος και αυταρχικός, τρομοκρατεί τους μαθητές του καλλιεργώντας την τυφλή υπακοή και την απόλυτη υποταγή. Χρησιμοποιεί τις προσβολές και βάναυσους ξυλοδαρμούς, για να «συμμορφώσει» τους μαθητές του, ενώ δεν διστάζει να τους εκμεταλλευτεί οικονομικά με πρόσχημα την εκπαιδευτική διαδικασία.

ΑΦΗΓΗΤΗΣ/ΑΦΗΓΗΣΗ: πρωταγωνιστής, δραματοποιημένος ομοδιηγητικός, πρωτοπρόσωπη, αφήγηση με εσωτερική εστίαση, αυτοβιογραφικό κείμενο.

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟΣ ΧΡΟΝΟΣ: ευθύγραμμος (αναδρομή στην παιδική ηλικία του αφηγητή)

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ (ενδεικτικά παραδείγματα):

-αφήγηση: « Ήμουν σαν ένα …το χέρι του»

-περιγραφή: «Κοντοπίθαρος ... στραβοπόδης».

-διάλογος: «-Ετούτος είναι … - Έγνοια σου …τους ανθρώπους».

-Ευθύς λόγος: «Δε λέω λόγια. Θα δείτε έργα»

-(ελεύθερος) πλάγιος λόγος: «είχε φέρει, λέει, … Παιδαγωγική».

ΓΛΩΣΣΑ -ΥΦΟΣ: δημοτική, φράσεις κρητικού ιδιώματος και λέξεις κατασκευασμένες από τον συγγραφέα /ειρωνεία, χιούμορ, εκφραστικότητα.

ΕΚΦΡΑΣΤΙΚΑ ΜΕΣΑ (ενδεικτικά παραδείγματα):

·         Παρομοιώσεις: σαν κρανία

·         Μεταφορές: μαγικά μάτια

·         Προσωποποιήσεις: Πού είναι, κυρ δάσκαλε, η Νέα Παιδαγωγική;

·         Εικόνες: μ’ ένα κόκκινο …από το χέρι

·         Επαναλήψεις: πηγαίναμε, πηγαίναμε

·         Ασύνδετο σχήμα: πηγαίναμε, πηγαίναμε, … με χάδεψε

·         Υπερβολή: τα μάτια μας τέσσερα

Τρίτη 7 Φεβρουαρίου 2023

Άντον Τσέχωφ, Ο Βάνκας

 

Άντον Τσέχωφ (1860-1904)
Περίληψη: Ο Βάνκας είναι ένα εννιάχρονο ορφανό αγόρι που εργάζεται σε ένα τσαγκαράδικο στη
Μόσχα. Την παραμονή των Χριστουγέννων αποφασίζει να γράψει μια επιστολή στον παππού του που ζει στο χωριό , που είναι και ο μοναδικός του συγγενής. Στην επιστολή του περιγράφει τις σκληρές συνθήκες κάτω από τις οποίες ζει και την κακομεταχείριση που του επιφυλάσσουν τα αφεντικά του. Αναθυμάται με νοσταλγία όλες τις ευτυχισμένες στιγμές που έζησε στο χωριό και εκλιπαρεί τον παππού του να τον πάρει κοντά του, γιατί δεν αντέχει πλέον. Τέλος, ο Βάνκας ταχυδρομεί την επιστολή, χωρίς όμως να γράψει διεύθυνση. Ονειρεύεται ωστόσο τη στιγμή που ο παππούς του θα διαβάσει το γράμμα και ο ίδιος θα γυρίσει στο χωριό.

Ο Βάνκας: από μικρός στην ορφάνια, αναγκάζεται να αφήσει το χωριό του και τον πολυαγαπημένο του παππού και να αναζητήσει μια καλύτερη τύχη στη Μόσχα. Εκεί όμως το μόνο που γνωρίζει από τα αφεντικά του είναι η κακομεταχείριση, η φτώχεια και οι απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης. Ο φόβος και η απελπισία τον αναγκάζουν να στραφεί για βοήθεια στον παππού του, σαν τη μοναδική σανίδα σωτηρίας. Η μεγάλη πόλη τού φαίνεται παράξενη σε σχέση με αυτά που ήξερε στο χωριό του. Αναφέρεται με αγάπη, σεβασμό και τρυφερότητα στα πρόσωπα που  τον περιέβαλλαν στο χωριό, γεγονός που δείχνει την ευγένεια και την αγνότητα της ψυχής του. Η επιστολή δείχνει την αποφασιστικότητα του Βάνκα να αλλάξει τη ζωή του, ενώ η παράλειψη της διεύθυνσης μαρτυρά την παιδική αθωότητα.

Ο παππούς Κωσταντής Μακάριτς: ένας απλός άνθρωπος του λαού, τρυφερός, ευγενής, κοινωνικός και καλοσυνάτος.  Φέρεται με αγάπη στο εγγόνι του, όπως φαίνεται από τα αισθήματα που τρέφει ο Βάνκας γι’ αυτόν.

Τα αφεντικά του Βάνκα: χρησιμοποιούν την κοινωνική και οικονομική τους δύναμη για να εκμεταλλευθούν και να ταπεινώσουν τους αδύναμους, όπως είναι ο Βάνκας. Η βαναυσότητά τους φανερώνεται από τη συμπεριφορά τους σε ένα μικρό παιδί, ενώ το εικονοστάσι στο τσαγκαράδικο μαρτυρά την υποκρισία τους, αφού μέσα τους δεν υπάρχει σταλιά χριστιανικής αγάπης.

Ενότητες -Πλαγιότιτλοι:

1.      «Ο Βάνκας Ζούκοφ … εσύ μου απόμεινες»: Η επιστολή του Βάνκα στον παππού την παραμονή των Χριστουγέννων.

2.      «Ο Βάνκας κοίταξε …για τις γιορτές»: Η νοσταλγία για τις ευτυχισμένες μέρες στο χωριό.

3.      Ο Βάνκας αναστέναξε  … παππού, έλα.»: Η περιγραφή της ζωής στη Μόσχα και οι αναμνήσεις με τον παππού και την Όλγα.

4.      «Ο Βάνκας δίπλωσε …κουνώντας την ουρά του…»: Η ταχυδρόμηση της επιστολής και η μάταιη ελπίδα.

 

·         Αφήγηση/αφηγητής: γ’ πρόσωπη, μηδενική εστίαση/ετεροδιηγητικός, παντογνώστης/ στην επιστολή: πρωταγωνιστής.

·         Αφηγηματικός χρόνος: κινείται σε δύο επίπεδα, το παρόν (μέσω της επιστολής) και το παρελθόν (αναδρομική αφήγηση)

·         Αφηγηματικές τεχνικές: αφήγηση, περιγραφή, ευθύς λόγος π.χ. «-Θα πάρετε λίγη πρέζα;».

 

Εκφραστικά μέσα (ενδεικτικά):

·         Εικόνες πχ. «Πολλές φορές … πισινά του πόδια»

·         Μεταφορές π.χ. «…να λευτερώσει το λαιμό του από έναν κόμπο που τον έπνιγε»

·         Παρομοίωση:  «έτσι που νομίζεις πως τον σφουγγάρισαν και τον έτριξαν με χιόνι για τις γιορτές»

·         Προσωποποιήσεις π.χ. «αστέρια που λαμπυρίζουν χαρούμενα».

·         Ασύνδετα σχήματα π.χ. «Το πρωί ξεροκόμματο, το μεσημέρι κουρκούτι, το βράδυ πάλι ξεροκόμματο»

·         Επαναλήψεις π.χ. «Αγαπημένε μου παππού»

Τρίτη 27 Δεκεμβρίου 2022

Κρίτων Αθανασούλης, Παράπονο σκύλου

 Περίληψη: Το ποίημα αποτελεί το μονόλογο ενός περιθωριοποιημένου ανθρώπου, ο οποίος αισθάνεται σαν αδέσποτος σκύλος.  Παραπονιέται για τη δυστυχία  του, για την πείνα του, για τη ζωή του, χωρίς στέγη και συμπαράσταση από τους ανθρώπους. Οι συμπολίτες του όχι μόνο αδιαφορούν για την παρουσία του, αλλά τον διώχνουν ακόμη και όταν θα έπρεπε να εμφορούνται από τη χριστιανική αγάπη. Ο ίδιος όμως δεν παύει να διατηρεί την αισιοδοξία του, ελπίζοντας ότι κάποια μέρα ο Κύριός του θα τον σώσει από τα βάσανά του.

Ενότητες -Πλαγιότιτλοι:

·         1η: στ.1 «Έχω την όψη … ενός σκύλου.» : Ταύτιση του ανθρώπου με έναν σκύλο

·         2η: στ.2-7 « Φαίνεται θα ‘μαι … είναι σκυλίσιο»: Περιγραφή της «σκυλίσιας» ζωής του

·         3η: στ.8-16 «Κατεβαίνει ένα υγρό … Έτρεχα αγκομαχώντας» Η απόρριψη και η βαναυσότητα των συμπολιτών του

·         4η:17 -22 «Τέλος αποσύρθηκα … έρχεται ο Κύριός μου» Η προσδοκία για την έλευση του Κυρίου.

Πλαίσιο κειμένου: Χιωτέρη Κατερίνα

Σχόλια: Το αλληγορικό αυτό ποίημα αναπτύσσεται σε δύο επίπεδα, το μεταφορικό και το κυριολεκτικό. Αν και ο αφηγητής είναι άνθρωπος, ωστόσο ταυτίζεται σε πολλά σημεία με έναν αδέσποτο σκύλο, καθώς βιώνει την πείνα, το κρύο, την αδιαφορία αλλά και τη βαναυσότητα των ανθρώπων. Έτσι, σε πολλά σημεία, η αφήγηση ταιριάζει τόσο στον άνθρωπο όσο και στον σκύλο, που περιμένουν τη σωτηρία τους είτε από το Θεό είτε από ένα αφεντικό. Παρόλο τον απαισιόδοξο τόνο του ποιήματος ο βασανισμένος και εγκαταλελειμμένος άνθρωπος εξακολουθεί να ελπίζει σε μια καλύτερη ζωή.

 

Αφήγηση – αφηγητής: α’ πρόσωπη -ομοδιηγητικός (δραματοποιημένος), αυτοδιηγητικός

Αφηγηματικοί τρόποι: περιγραφή, μονόλογος 

Γλώσσα: απλή, καθημερινή, μεταφορική

Ύφος: συγκινητικό, δραματικό, εξομολογητικό

 

Εκφραστικά μέσα:

·         Μεταφορές π.χ. κυλά η ζωή μου

·         Παρομοιώσεις π.χ. Σα να κοιμόμουν

·         Προσωποποιήσεις π.χ. η ψυχή μου ντύνεται

·         Ασύνδετο σχήμα π.χ. Η ψυχή μου ντύνεται, γδύνεται, βρέχεται, υποφέρει

·         Επαναλήψεις π.χ. ο Κύριός μου

·         Αντίθεση: πεινασμένος, μόνος – καλοντυμένοι

·         Εικόνες π.χ. ‘Έξω από την εκκλησία  περιμένω να βγει

·         Μετωνυμία: κάτω από τον τσίγκο

·         Υπερβατό σχήμα:  Όμως μια μέρα … των σκουπιδιών

 

Στιχουργική (νεοτερική ποίηση):

·         Απουσία στροφών, ενιαίο και συνεχές κείμενο (μορφή πεζού)

·         22 στίχοι χωρίς σταθερό μέτρο κα αριθμό συλλαβών

·         Δεν υπάρχει ομοιοκαταληξία