Τα έθνη δημιουργούσι την Ιστορίαν, ουχί η Ιστορία τα έθνη.
Συντελεί όμως πάντοτε εις την ηθικήν αυτών επίρρωσιν
και ενίοτε εις την εκπλήρωσιν των τιμιωτάτων
αυτών πόθων.
Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος, 1886
Σκοπός αυτής της
εργασίας είναι να παρουσιάσει τον τρόπο πρόσληψης των ευρωπαϊκών
ιστοριογραφικών επιρροών και αντιλήψεων από τους εθνικούς μας ιστοριογράφους (Ζαμπέλιο,
Παπαρρηγόπουλο, Λάμπρο, Καρολίδη) κατά το β’ μισό του 19ου αι. και
τις αρχές του 20ου. Παράλληλα εξετάζονται τα εθνικά διακυβεύματα του
νεοσύστατου ελληνικού κράτους σε σχέση με τα ιστοριογραφικά ερωτήματα, τα
κριτήρια επιλογής των κατάλληλων ερμηνευτικών σχημάτων που ανταποκρίνονταν σε
αυτά, καθώς και η διαδικασία συγκερασμού επιστήμης και ιδεολογίας με την οποία συγκροτήθηκε η εθνική μας
ιστοριογραφία.
Το ιστορικό πλαίσιο των ιστοριογραφικών αναζητήσεων
Η ίδρυση του ελληνικού κράτους αποτέλεσε υπό μία έννοια το επιστέγασμα μιας μακρόχρονης ιδεολογικής πορείας, κατά την οποία η έννοια του έθνους είχε καταστεί κυρίαρχη όχι μόνο σε κοινωνικό, πολιτικό και πνευματικό επίπεδο αλλά και ως ιστοριογραφική αναζήτηση και τεκμηρίωση.[1] Η συγκρότηση όμως του νεοελληνικού κράτους θα αποτελέσει στην πραγματικότητα την αφετηρία για νέα ιστοριογραφικά ζητούμενα. Η ανάγκη ανασυγκρότησης του παρελθόντος του, η κατανόηση των λόγων της παρακμής σε όλα τα επίπεδα κατά τους προηγούμενους αιώνες και η δικαίωση της επανάστασης του 1821 ως η συνέχεια μιας πορείας προόδου που είχε ανασταλεί λόγω αλλότριων δυνάμεων θα καταστούν τα διακυβεύματα του μικρού κρατιδίου σε όλη τη διάρκεια του 19ου αι. Η σύνδεση αυτή με το παρελθόν, ως απαραίτητου παράγοντα για την οικοδόμηση των θεσμών του νεοσύστατου κράτους –που προέκυψε από επανάσταση, βρέθηκε ωστόσο υπό την κηδεμονία της βαυαρικής αντιβασιλείας-[2] θα τεθεί αρχικά από τις ιστορικές σχολές της δυτικής Ευρώπης για να ακολουθήσουν στη συνέχεια και οι εγχώριες δυνάμεις.[3]
