1. Από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη [ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ: Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου (330-717). I. Η ΜΕΤΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΡΩΜΑΪΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ]

 

1-26511309 from mavraroda

ss-11433958 from Angeliki Chroni

• Για να κατανοήσετε   καλύτερα τη θρησκευτική πολιτική του Κωνσταντίνου, μελετήστε τις παρακάτω πηγές:

ΑΝΕΞΙΘΡΗΣΚΙΑ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ: ΤΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ ΤΩΝ ΜΕΔΙΟΛΑΝΩΝ, 313 μ.Χ.

(Προοίμιο)

Ευρισκόμενοι στο Μιλάνο, εγώ ο Αύγουστος Κωνσταντίνος και εγώ ο Αύγουστος Λικίνιος, κάτω από καλούς οιωνούς και αναζητούντες με φροντίδα κάθε τι που θα απέβλεπε στο γενικό καλό… πιστέψαμε ότι έπρεπε να τακτοποιήσουμε όλα εκείνα τα οποία αφορούν στην οφειλόμενη λατρεία προς το Θείον και να παραχωρήσουμε στους Χριστιανούς και σε όλους τους υπηκόους μας την ελεύθερη άσκηση των λατρευτικών τους καθηκόντων στη θρησκεία της επιλογής τους. Είθε, επομένως, το Θείον, στην ουράνια κατοικία του, να εκδηλώσει την ικανοποίησή του και να στείλει τις χάρες του και σε μας και στους λαούς που ζουν υπό την εξουσία μας.

Λακτάντιος, De mortibus persecutorum 47 (Μετ. Β.Σ.)

Θρησκευτική στάση του Κωνσταντίνου

Ο Κωνσταντίνος Α΄ [...] έγινε Χριστιανός μόλις το χρόνο που πέθανε. Κατά τη διάρκεια της ζωής του παρέμεινε Ανώτατος Αρχιερέας (ανώτατος αξιωματούχος της ρωμαϊκής θρησκείας) και χρησιμοποιούσε τις εκφράσεις Ημέρα του Ήλιου και Ανίκητος Ήλιος, που, την περίοδο αυτή, συνήθως εννοούσαν τον θεό των Περσών, τον Μίθρα, του οποίου η λατρεία είχε διαδοθεί σε όλη την αυτοκρατορία [...]. Είναι βέβαιο ότι ο Κωνσταντίνος υπήρξε υποστηρικτής της και ότι κληρονόμησε την αφοσίωσή του αυτή από την οικογένεια του. Πιθανόν ο Ανίκητος Ήλιος ήταν ο Απόλλων.

A. Α. Vasiliev, Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, 324-1453, Αθήνα 1954, 70.

Συμπληρωματικά:

Χρηματικές παροχές στις εκκλησίες από το Mεγάλο Kωνσταντίνο

Δεδομένου ότι ήταν ευχαρίστησή μας σε όλες τις επαρχίες, δηλαδή τις αφρικανικές, τις νουμιδικές και τις μαυριτανικές, να συνεισφέρουμε στις δαπάνες κάποιων ιερέων της νόμιμης και πιο ιερής Καθολικής θρησκείας, έστειλα μια επιστολή στον Ούρσο, τον διακεκριμένο οικονομικό διοικητή της Αφρικής, και τον ειδοποίησα να πληρώσει 3000 φόλλεις (χάλκινα νομίσματα) στα πρόσωπα που αναφέρθηκαν.
D. Geanakoplos, Byzantium. Church, Society, and Civilization Seen through Contemporary Eyes, Chicago 1986, 133.

http://www.ime.gr/chronos/08/gr/sources/economy.html

Μια παράδοση για την κτίση της Κωνσταντινούπολης

"O Kωνσταντίνος θέλοντας να ορίσει την έκταση του τείχους της πόλης, προχωρούσε κρατώντας το δόρυ. Κι επειδή φάνηκε σε εκείνους που τον ακολουθούσαν, ότι καθόριζε τα όρια πολύ πιο μεγάλα από ότι χρειαζόταν, τον πλησίασε κάποιος και τον ρώτησε· "ως πού δέσποτα;" Kι εκείνος του αποκρίθηκε καθαρά "ως που να σταματήσει αυτός που προχωρεί μπροστά μου" κάνοντας φανερό ότι μία ουράνια δύναμη βάδιζε μπροστά του και τον οδηγούσε τι να κάνει".
Φιλοστόργιος, Εκκλησιαστική Ιστορία, II, 9.
Aπό το σχολικό βιβλίο: Iστορία Ρωμαϊκή και Βυζαντινή, B' Γυμνασίου, 85.
http://www.ime.gr/chronos/08/gr/sources/economy.html 

• Χρονολόγιο - Ιστοριογραμμή Κωνσταντίνου Α' (Μέγα Κωνσταντίνου), εδώ: 
• "Τα τείχη της Κωνσταντινούπολης", εδώ: 
• "Κωνσταντινούπολη, Ο χάρτης της πόλης", εδώ:
• "Το Μέγα Παλάτιον", εδώ:
• 
   "Η υδροδότηση της Κωνσταντινούπολης"
• 
   

 

ΕΝΟΤΗΤΑ 1: Η εποχή του Διαφωτισμού (Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία Γ' Γυμνασίου)

 

1-39148738 from mavraroda

 Δείτε επίσης:

• Adolf von Menzel,  "ο Βολταίρος με το Φρειδερίκο της Πρωσίας στο τραπέζι" (αντίγραφο) 
• Η Εγκυκλοπαίδεια
• "Είμαστε όλοι παιδιά του Διαφωτισμού" 
• Γλωσσάριο "Διαφωτισμού"

 

"Του γιοφυριού της Άρτας": Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ' Γυμνασίου

 

Σχετικά με το μύθο του γεφυριού της Άρτας, εδώ. 

Ο Θρύλος του Γεφυριού της Άρτας, οπτικοποιημένο, εδώ.

"Ποτάμια που χωρίζουν, γεφύρια που ενώνουν", Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης από το 1ο Γυμνάσιο Κοζάνης (Βαλταδώρειο). Η παρουσίαση του προγράμματος, εδώ.

Ακούστε παραλλαγή του τραγουδιού εδώ (Ανατολικής Θράκης),εδώ (Σκιάθου) και εδώ:

Ακούστε "Της Τρίχας το γεφύρι" (παραλλαγή) στην ποντιακή διάλεκτο.

Ακούστε και μια ουγγρική παραλλαγή (Τρανσυλβανία Ρουμανίας) με τίτλο "μαστρο-Κέλεμεν".

Παραλογή:

· πολύστιχο αφηγηματικό τραγούδι

· ολοκληρωμένη υπόθεση (αρχή, εξέλιξη, τέλος)

· περιεχόμενο πλαστό, στηριγμένο σε θρύλο

Θέμα: η θυσία της όμορφης γυναίκας του πρωτομάστορα για το στέριωμα του γεφυριού

Περιεχόμενο: κοινωνικό, φανταστικό

Δομή:

 ενότ. 1(στ.1-13): το θέμα, η πρόταση για την επίλυση του προβλήματος
 

ενότ.2(στ.14-32): το κάλεσμα της γυναίκας, η άφιξη, η αναζήτηση του δαχτυλιδιού
 

ενότ.3(στ.33-34):το χτίσιμο της λυγερής στα θεμέλια
 

ενοτ.4(στ.35-40):το παράπονο και η κατάρα της λυγερής
 

ενότ.5(στ.41-46):απόσυρση της κατάρας και αλλαγή σε ευχή

Σχήματα λόγου:

· υπερβολή: στ.1,14,32

· επανάληψη στίχων(με μικρές αλλαγές): στ. 3 και 6,16-17 και 19-20

· προσωποποίηση:στ. 7-13 και 18-20

· παρομοίωση: στ.8, 39-40

· άρση και θέση (με αντίθεση): στ. 8-9, 11-12

· επαναφορά : στ.16-17, 19-20, 29, 31

· μεταφορά : στ.22, 28, 36

· μετωνυμία : στ.37-38

· ασύνδετο :στ. 3,5,6,11,16,19,22 κ.ά.

Αφήγηση:
μεικτός τρόπος αφήγησης(διήγηση και διάλογος μαζί)
ο αφηγητής-αντικειμενικός παρατηρητής/Ετεροδιηγητικός/παντογνώστης
γραμμική αφήγηση

Μαγικά στοιχεία: η γέφυρα που γκρεμίζεται, το πουλί που μιλά ανθρωπινά και γνωρίζει τη λύση του προβλήματος.

Γλώσσα: ιδιωματικά στοιχεία, κυριαρχεί το ρήμα και το ουσιαστικό ,ελάχιστα επίθετα, σύντομες προτάσεις, παρατακτική σύνδεση.

Ύφος: λιτό, ζωηρό και δραματικό με τη χρήση του διαλόγου και του δραματικού ενεστώτα, γρήγορο με τα ασύνδετα.

Στοιχεία δημοτικού τραγουδιού:

· τυπικός στίχος: στ. 23

· συμβατικοί αριθμοί:στ.1, 36

· νόμος των τριών: στ.11, 33-34 37-38

· επανάληψη στίχων(με μικρές αλλαγές): στ.3 και 6, 16-17 και 19-20

· το μοτίβο του πουλιού

 

Παραλογή : Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ' Γυμνασίου

 Οι παραλογές αποτελούν μια ιδιαίτερη κατηγορία δημοτικών τραγουδιών. Έχουν όλα τα γνωρίσματα που διακρίνουν γενικά τη δημοτική ποίηση. Παράλληλα, όμως, παρουσιάζουν και ορισμένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, με τα οποία ξεχωρίζουν από τις άλλες κατηγορίες δημοτικών τραγουδιών. Συγκεκριμένα, οι παραλογές, ως ιδιαίτερη κατηγορία δημοτικών τραγουδιών, παρουσιάζουν τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:

• α) είναι συνήθως πολύστιχα ποιήματα με αφηγηματικό και επικολυρικό χαρακτήρα. Από την άποψη αυτή, πλησιάζουν κάπως και συγγενεύουν με τα ακριτικά τραγούδια. Ορισμένες μάλιστα φορές, δεν είναι και τόσο ευδιάκριτα τα όρια μεταξύ των παραλογών και των ακριτικών τραγουδιών.
• β) ως αφηγηματικά τραγούδια αναπτύσσουν ένα μύθο (=μια υπόθεση, μια ιστορία) που εξελίσσεται σταδιακά και έχει όλα τα γνωρίσματα και τα στοιχεία της αφηγηματικής ποιητικής γραφής: αρχή και δέση του μύθου, σταδιακή εξέλιξη και κορύφωση και, τέλος, λύση
• γ) αντλούν το περιεχόμενό τους από αρχαίους ελληνικούς μύθους, από νεότερες παραδόσεις, από διάφορα δραματικού χαρακτήρα κοινωνικά περιστατικά, από την ιστορική μνήμη, ή έχουν υπόθεση εντελώς πλαστή
• δ) παρουσιάζουν έντονα παραμυθιακά και εξωλογικά στοιχεία, δηλαδή στοιχεία που η λογική μας δεν τα δέχεται ως πραγματικά και φυσικά
• ε) παρουσιάζουν το χαρακτηριστικό της αφηγηματικής πυκνότητας στην πλοκή του μύθου, με αποτέλεσμα να διακρίνονται από έναν γρήγορο και γοργό ρυθμό στην όλη ροή και εξέλιξη του μύθου
• στ) διαφέρουν ριζικά από άλλα αφηγηματικά τραγούδια, γιατί η υπόθεσή τους παρουσιάζει στοιχεία έντονης δραματικότητας.

 Πηγή: Λεξικό Λογοτεχνικών Όρων

Δημοτική ποίηση: Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ' Γυμνασίου

Περιηγηθείτε στον πλούτο του δημοτικού μας τραγουδιού μέσα από τους παρακάτω ιστότοπους:

• Μυριόβιβλος
• Εθνική Μουσική Συλλογή-Δημοτικά Τραγούδια [πηγή: Ελληνική Μουσική Βιβλιοθήκη] 

 Η ποίηση γενικά διακρίνεται σε προσωπική και απρόσωπη. Στην προσωπική ποίηση ανήκουν όλα τα ποιητικά κείμενα που έχουν γραφεί από γνωστούς δόκιμους ποιητές (π.χ. Κάλβος, Σολωμός, Παλαμάς, Καβάφης, Σικελιανός, Σεφέρης, Ελύτης κ.ά.).

Στη λεγόμενη απρόσωπη ποίηση ανήκουν όλα τα ποιητικά κείμενα για τα οποία δεχόμαστε καταρχήν ότι δημιουργός τους είναι ο λαός. Τα ποιητικά κείμενα αυτής της κατηγορίας, που ο αρχικός τους δημιουργός παραμένει άγνωστος και ανώνυμος και τα αποδίδουμε στη λαϊκή ποιητική δημιουργία, τα ονομάζουμε γενικά δημοτικά τραγούδια.

Το πρόβλημα του πώς δημιουργούνται τα δημοτικά τραγούδια το αντιμετώπισε πρώτος ο Νικόλαος Πολίτης. Συγκεκριμένα, στη μελέτη του Γνωστοί ποιηταί λαϊκών ασμάτων, ο Ν. Πολίτης υποστήριξε και θεμελίωσε τις ακόλουθες απόψεις: ποίηση ομαδική, δηλαδή ποίηση που να δημιουργείται με τρόπο συλλογικό από μια ομάδα προσώπων, δεν μπορεί να υπάρξει. Έτσι, πίσω από κάθε δημοτικό τραγούδι κρύβεται πάντοτε ένας δημιουργός που όμως δεν είχε τη φιλοδοξία της ατομικής προβολής και γι' αυτό παρέμεινε άγνωστος και ανώνυμος.

Αυτή, ακριβώς, η ποιητική δημιουργία του ενός, του άγνωστου και ανώνυμου, επειδή σε μια ορισμένη στιγμή εκφράζει και απηχεί την ψυχική κατάσταση και τα συναισθήματα μιας ευρύτερης ομάδας ή γενικότερα του λαού, γίνεται κτήμα και αγκαλιάζεται από πολλούς.  Έτσι, το ποίημα από τον αρχικό και ανώνυμο δημιουργό, περνάει σταδιακά με τη λεγόμενη προφορική παράδοση (=από στόμα σε στόμα) στην ολότητα και υφίσταται μια συνεχή δευτερογενή επεξεργασία. Ο αποδέκτης, δηλαδή, λαός αφαιρεί (ή και προσθέτει) οτιδήποτε δεν ταιριάζει στη δική του ψυχοσύνθεση και στη δική του εκφραστική. Αυτή τη σταδιακή επεξεργασία, μέχρι να φθάσει το ποίημα στην τελική του και ολοκληρωμένη μορφή, ο Ν. Πολίτης την ονομάζει «φθαρτική». Ο όρος αυτός έχει την έννοια ότι ο λαός αφαιρεί ή προσθέτει στοιχεία που αλλοιώνουν (=φθείρουν) την αρχική ποιητική δημιουργία και την προσαρμόζουν στην έκφραση του ομαδικού λαϊκού πνεύματος.

Ένα δημοτικό τραγούδι (π.χ. ένα μοιρολόι ή ένα κλέφτικο) είναι δυνατό να μας έχει παραδοθεί σε διάφορες μορφές. Έτσι, πολλά δημοτικά τραγούδια μπορεί να έχουν το ίδιο θέμα ή να αναφέρονται στο ίδιο πρόσωπο αλλά να παρουσιάζονται με διαφορετικές μορφές. Αυτές τις διαφορετικές μορφές τις ονομάζουμε παραλλαγές. Ο Ν. Πολίτης συνήθιζε, με βάση τις διαφορετικές παραλλαγές του ίδιου τραγουδιού, να συνθέτει μια «νέα» τελική μορφή, ως συνισταμένη όλων των παραλλαγών. Αυτή όμως η μέθοδος θεωρείται σήμερα λαθεμένη, επειδή τελικά παραβιάζει και παραχαράσσει τη μορφή και το χαρακτήρα των παραλλαγών.

Τα δημοτικά τραγούδια μπορούμε να τα χωρίσουμε σε τρεις μεγάλες κατηγορίες:

• α) στην πρώτη κατηγορία κατατάσσουμε όλα τα δημοτικά τραγούδια που αναφέρονται γενικά στο λεγόμενο δημόσιο βίο (π.χ. ακριτικά, κλέφτικα, θρήνοι για την άλωση πόλεων κτλ.)
• β) στη δεύτερη κατηγορία κατατάσσουμε όσα δημοτικά τραγούδια αναφέρονται σε εκδηλώσεις και συνήθειες του ιδιωτικού βίου (π.χ. της ξενιτιάς, μοιρολόγια, νανουρίσματα, της αγάπης κτλ.)
• γ) στην τρίτη κατηγορία θα ενταχθούν οι λεγόμενες παραλογές (βλ. λέξη), που αποτελούν από μόνες τους μιαν ιδιότυπη και ξεχωριστή μορφή δημοτικών τραγουδιών. Τα δημοτικά τραγούδια παρουσιάζουν ορισμένα ιδιαίτερα μορφολογικά χαρακτηριστικά. Τα κυριότερα από αυτά είναι τα εξής:
•  α) τα περισσότερα δημοτικά τραγούδια, εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων, είναι γραμμένα σε μέτρο ιαμβικό και σε στίχο δεκαπεντασύλλαβο, που χωρίζεται σε δύο ημιστίχια (το πρώτο είναι οκτασύλλαβο, το δεύτερο επτασύλλαβο)
  π.χ.
  

Από μακριά τη χαιρετά  || κι από κοντά της λέγει
1  2   3      4   5    6    7    8        9   10 11   12  13  14  15

• β) πολύ συχνά το δεύτερο ημιστίχιο αποτελεί επανάληψη και νοηματική αναδίπλωση του πρώτου

π.χ. Εδώ είσαι σκλάβα του πασά, σκλάβα των Αρβανίτων

•  
• γ) κανονικά η ομοιοκαταληξία είναι στοιχείο που δε χαρακτηρίζει τα δημοτικά τραγούδια· σπάνια και σε ορισμένα μόνο είδη δημοτικών τραγουδιών, όπως είναι λ.χ. τα λιανοτράγουδα, θα συναντήσουμε το φαινόμενο της ομοιοκαταληξίας
• δ) στα δημοτικά τραγούδια, ο κάθε στίχος εκφράζει κανονικά ένα πλήρες και ολοκληρωμένο νόημα· χαρακτηρίζεται δηλαδή ο κάθε στίχος και από συντακτική αυτοτέλεια και από νοηματική πληρότητα.

π.χ. Ο Χάρος έτρωγε ψωμί, κι η κόρη τον κερνούσε

Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις που η αρχή και το χαρακτηριστικό γνώρισμα «στίχος και νόημα» παραβιάζεται (ιδιαίτερα όταν ο στίχος περιέχει κλητική προσφώνηση)

π.χ. Ήλιε μου και τρισήλιε μου και κοσμογυριστή μου

• ε) η γλώσσα των δημοτικών τραγουδιών είναι ιδιαίτερα δραστική, ζωντανή και παραστατική· αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η ποιητική εκφραστική στηρίζεται κυρίως στην πληθωρική χρήση του ρήματος και του ουσιαστικού

π.χ. Κατέβηκε, αγκαλιάστηκαν κι απέθαναν κι οι δύο

•  στ) σε πολλά δημοτικά τραγούδια συναντάμε το χαρακτηριστικό γνώρισμα των άστοχων ερωτημάτων 

π.χ. Μήνα σε γάμο ρίχνονται, μήνα σε χαροκόπι;

• ζ) ένα άλλο χαρακτηριστικό είναι οι σταθεροί εκφραστικοί τρόποι που, καθώς χρησιμοποιούνται αναλλοίωτοι από ποίημα σε ποίημα, αποτελούν πλέον τα λεγόμενα εκφραστικά μοτίβα
• η) ιδιαίτερο επίσης χαρακτηριστικό των δημοτικών τραγουδιών είναι ο λεγόμενος παμψυχισμός: όλα δηλαδή τα άψυχα (βουνά, ποτάμια, δέντρα κτλ.) αποκτούν φωνή και συμπεριφέρονται ως ανθρώπινες οντότητες

π.χ. Ο Όλυμπος κι ο Κίσσαβος, τα δυο  βουνά μαλώνουν

 Πηγή: Λεξικό Λογοτεχνικών Όρων

1η Ενότητα: "Από τον τόπο μου σε όλη την Ελλάδα" (Νεοελληνική Γλώσσα Β' Γυμνασίου)

• Περιβαλλοντικός Χάρτης της Ελλάδας.
• Δείτε τα περιβαλλοντικά προγράμματα του 1ου Γυμνασίου Κοζάνης (Βαλταδώρειο): "Εξερευνητές στο Δάσος", "Φύλλο Φίλος μας οδηγεί - Εκπαιδευτικό Orienneering", "Ποτάμια που χωρίζουν -Γεφύρια που ενώνουν", "Ύδωρ: Σημάδια του νερού στον τόπο και στο χρόνο".
  
• Επισκεφθείτε την επίσημη ιστοσελίδα του ΚΠΕ Καστοριάς, για να μελετήσετε το  υλικό του
  εκπαιδευτικού προγράμματος  "Το δάσος" καθώς και την ιστοσελίδα του επίσημου φορέα διαχείρισης του Εθνικού Πάρκου Δάσους Δαδιάς - Λευκίμης - Σουφλίου.
• Πληροφορίες για το Φαράγγι του Βίκου .

  

  "Γέφυρα της Ζαχλορούς", 1950, Γιάννης Σπυρόπουλος, Ιδιωτική Συλλογή, Αθήνα

• Πληροφορίες για την Ιθάκη  .
• Διαβάστε (και ακούστε σε απαγγελία Πέτρου Φυσσούν) το ποίημα του Γιώργου Σεφέρη "Ο γυρισμός του ξενιτεμένου".
• Διαβάστε την περίληψη και την ανάλυση των αποσπασμάτων της Ραψωδίας ω από τα Ομηρικά Έπη, Οδύσσεια (Α' Γυμνασίου).
• Αφού διαβάσετε τα ποιήματα του Οδυσσέα Ελύτη, «Πίνοντας ήλιο κορινθιακό» και «Ο Ήλιος ο ηλιάτορας (απόσπασμα)», του Γιώργου Σεφέρη, «[Ο τόπος μας είναι κλειστός]», του Γιώργου Σαραντάρη, «[Εμείς οι Έλληνες]» και του Γιάννη Ρίτσου, «Ο τόπος μας», να καταγράψετε τα στοιχεία του τοπίου της ελληνικής φύσης που διαμόρφωσαν την ιδιαιτερότητα του ελληνικού λαού.
  
  
• Να συγκρίνετε τα ποιήματα του Οδ. Ελύτη με τα κολάζ που φιλοτέχνησε ο ίδιος ο ποιητής.
• Θυμηθείτε τη σημασία του όρου "Φιλοξενία" και τη φιλοξενία της θεάς Αθηνάς από τον Τηλέμαχο (Ραψωδία α, 109- 173)
• Επισκεφθείτε την Πολιτιστική Πύλη του Αρχιπελάγους του Αιγαίου , τον επίσημο ιστότοπο της Γενικής Γραμματείας Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής και τον επίσημο ιστότοπο του Δήμου της Αστυπάλαιας .
• Ταξιδέψτε στη Σαμαρίνα, ένα από τα ωραιότερα βλαχοχώρια της Ελλάδας αλλά και στα Ιωάννινα.
• Πληροφορίες για τις Λίμνες Πρέσπες και για τη Βασιλική του Αγίου Αχιλλείου .
• Πληροφορίες για τον αγαπημένο ήρωα Αστερίξ .
• Μάθετε για το ... ράφτινγκ .
• Εντοπίστε τα σημαντικότερα σημεία πολιτιστικού ενδιαφέροντος στην Ελλάδα στον Διαδραστικό Πολιτιστικό Χάρτη του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού. 
• Ασκηθείτε στην περιγραφή και σύγκριση  .
  

  Σύνθεση με αχώριστα μόρια (προθηματοποίηση) [Πηγή: Γραμματική Νέας Ελληνικής Γλώσσας Α', Β', Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ σσ. 160-161]
  

  Τα αχώριστα μόρια ή προθήματα είναι λέξεις μονοσύλλαβες ή δισύλλαβες που δε χρησιμοποιούνται ποτέ μόνες τους. Οι περισσότερες από αυτές προέρχονται είτε από προθέσεις είτε από άκλιτες λέξεις της αρχαίας ελληνικής, ενώ λίγες σχηματίστηκαν τα νεότερα χρόνια.

  Ορισμένα από τα πιο συνηθισμένα αχώριστα μόρια είναι τα εξής:

  α) α- (αν-, ανα-): προσδίδει στο β΄ συνθετικό στερητική σημασία, π.χ. αδύνατος (α + δυνατός), ανήλιος (αν + ήλιος), αναδουλειά (ανα + δουλειά).

  β) ανα- (αν-): προσδίδει στο β΄ συνθετικό τη σημασία του «επάνω», «πάλι», «πίσω», π.χ. ανασηκώνω (ανα + σηκώνω), αναγέννηση (ανα + γέννηση), αναρωτιέμαι (ανα + -ρωτιέμαι).

  γ) απο- (απ-, αφ-): προσδίδει στο β΄ συνθετικό τη σημασία της «απομάκρυνσης», της «αφαίρεσης»,του «χρόνου» και άλλες σημασίες, π.χ. απόκοσμος (απο + κόσμος), αποδυναμώνω (απο + δυναμώνω), απόβραδο (απο + βράδυ).

  δ) δια- (δι-): προσδίδει στο β΄ συνθετικό τη σημασία του «ανάμεσα», «παντού» και άλλες σημασίες, π.χ. διατρέχω (δια + τρέχω), διασπορά (δια + σπορά), διέξοδος (δι + έξοδος).

  ε) δυσ-: προσδίδει στο β΄ συνθετικό τη σημασία του «δύσκολου», του «κακού», π.χ. δυσμορφία (δυσ+ μορφή), δύσκαμπτος (δυσ + καμπή).

  στ) εν- (εμ-, εγ-): προσδίδει στο β΄ συνθετικό τη σημασία του «μέσα», π.χ. εντοιχίζω (εν + τοιχίζω),εμποτίζω (εμ + ποτίζω), εγκοπή (εγ + κοπή).

  ζ) επι- (επ-, εφ-): προσδίδει στο β΄ συνθετικό τη σημασία του «επάνω» και άλλες σημασίες, π.χ. επιγραφή (επι + γραφή), επίγραμμα (επι + γράμμα), επέκταση (επ + έκταση), έφιππος (εφ + ίππος).

  η) κατα- (κατ-, καθ-): προσδίδει στο β΄ συνθετικό τη σημασία του «κάτω», της «εναντίωσης», της «υπερβολής» και άλλες σημασίες, π.χ. κατάβαση (κατα + βάση), καταδιώκω (κατα + διώκω), καταγοητεύω (κατα + γοητεύω).

  θ) ξε- (και ξ- πριν από φωνήεν): προσδίδει στο β΄ συνθετικό τη σημασία του «έξω», του «πολύ», της στέρησης, π.χ. ξεσπιτώνω (ξε + σπιτώνω), ξετρελαίνω (ξε + τρελαίνω), ξεπουλώ (ξε + πουλώ).

  ι) παρα- (παρ-): προσδίδει στο β΄ συνθετικό τη σημασία του «ενώπιον», του «εναντίον», της απόκλισης από το νόημα του β΄ συνθετικού και άλλες σημασίες, π.χ. παρελαύνω (παρα + ελαύνω), παραβαίνω (παρα + βαίνω), παραγνωρίζω (παρα + γνωρίζω).

  ια) συν- (συγ-, συλ-, συμ-, συρ-, συσ-, συ-, συνε-): προσδίδει στο β΄ συνθετικό τη σημασία του «μαζί»,π.χ. συνεργασία (συν + εργασία), συγγενής (συγ + γένος), συρροή (συρ + ροή).

  ιβ) υπο- (υπ-, υφ-): προσδίδει στο β΄ συνθετικό τη σημασία του «από κάτω» και του «μείον», π.χ. υποστήριξη (υπο + στήριξη), υπόταση (υπο + τάση).

  

  "Θέρμος Αιτωλοακαρνανίας", 1921, Κωνσταντίνος Μαλέας, Εθνική Πινακοθήκη, Αθήνα

   

   

   

   

   

  • Ασκηθείτε στην παραγωγή και σύνθεση λέξεων στον ιστότοπο Ελληνικός Πολιτισμός:
  • Διάκριση παράγωγων και σύνθετων λέξεων, εδώ
  • Τα αχώριστα μόρια στα νέα ελληνικά- βρίσκω τις λέξεις, εδώ και εδώ. 
  • Θεωρία και Ασκήσεις για το υποκείμενο από τον Ελληνικό Πολιτισμό: 
  • Θεωρία και ασκήσεις στην παράγραφο και στα είδη της παραγράφου, εδώ.

"Μια μικρή γέφυρα: Από τον αρχαίο στο βυζαντινό-μεσαιωνικό κόσμο". Για να ...θυμηθούμε και να...συνεχίσουμε...

 

ss-26136681 from mavraroda

Αξιοποίηση των διαφορετικών μορφών και ειδών των ιστορικών πηγών - Πηγές της ιστορίας

 Με τη βοήθεια του φωτόδεντρου, ας ασκηθούμε στην αναγνώριση των ιστορικών πηγών. Το μαθησιακό αντικείμενο μάς δίνει τη δυνατότητα  να διερευνήσουμε το ιστορικό υλικό, να διακρίνουμε τα επιμέρους χαρακτηριστικά της μορφολογίας των ιστορικών πηγών και να αναγνωρίσουμε τις διαφοροποιήσεις μεταξύ των διαφορετικών τεκμηρίων του ιστορικού παρελθόντος ανά θεματική ενότητα. Το μαθησιακό αντικείμενο προσφέρεται, επίσης, προκειμένου  να κατανοήσουμε την ποικιλότητα των ιστορικών πηγών ως ανθρώπινων δημιουργημάτων και να εμπλακούμε σε διαδικασίες διερεύνησης της εμπρόθετης λειτουργίας των ιστορικών πηγών και των δημιουργών τους.

 

Ανάλυση των ιστορικών πηγών

•  Οδηγός ανάγνωσης των ιστορικών πηγών
• Μορφολογία των ιστορικών πηγών -Δυνατότητες και αδυναμίες 
• Ιστορικά Ερωτήματα και πηγές: Η διαμόρφωση του ιστορικού ερωτήματος
  
• Τυπολογία ερωτήσεων επί των ιστορικών πηγών  
  

  ΟΙ ΠΗΓΕΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΓΡΑΠΤΩΝ ΠΗΓΩΝ -ΣΥΝΔΕΣΗ ΜΕ ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ

  Με τον όρο ιστορικές πηγές εννοούμε κάθε είδους υλικό από το οποίο πηγάζουν οι γνώσεις μας για το παρελθόν. Ο ιστορικός, λόγω της χρονικής του απόστασης από τα γεγονότα που μελετά, για να ανασυνθέσει την ιστορική εικόνα, στηρίζεται στα κάθε λογής κατάλοιπα του παρελθόντος, τις πηγές.
  Οι ιστορικές πηγές της Σύγχρονης και Νεότερης Ιστορίας διακρίνονται σε άμεσες και έμμεσες, σε πρωτογενείς και δευτερογενείς.
  
  
  Στις άμεσες περιλαμβάνονται τα αυτούσια κατάλοιπα του παρελθόντος (μνημεία, νομίσματα, γραπτά κείμενα με πρακτικό σκοπό κλπ.), ενώ στις έμμεσες περιλαμβάνονται: λογοτεχνικά έργα, εκκλησιαστικές ιστορίες, ιστοριογραφικά έργα, απομνημονεύματα κλπ.
  Οι πρωτογενείς πηγές δημιουργούνται ταυτόχρονα με τα γεγονότα, ενώ οι δευτερογενείς αποτελούν περιγραφές και ερμηνείες, οι οποίες δημιουργούνται μετά τα γεγονότα και στηρίζονται σε άλλες πρωτογενείς ή δευτερογενείς πηγές. 
  π.χ. Διάκριση πρωτογενών και δευτερογενών ιστορικών πηγών - Η επανάσταση του 1821.
  
  Οι  πηγές με τις οποίες θα ασχοληθούμε φέτος ( στην Γ' Γυμνασίου  ) είναι οι εξής: 
  1. Δημόσια  και δημοσιευμένα έγγραφα: κυβερνητικά έγγραφα (π.χ. πρακτικά Βουλής, συνθήκες), βιβλία, περιοδικά, εφημερίδες, καταχωρημένες διαφημίσεις, χάρτες, διαγράμματα, στατιστικοί πίνακες κλπ.
  2. Ιδιωτικά και αδημοσίευτα έγγραφα: ημερολόγια, προσωπικές επιστολές, διαθήκες κλπ.
  3. Προφορικές παραδόσεις και ιστορίες: συνεντεύξεις/ ηχογραφήσεις ηλικιωμένων κλπ.
  4. Ηχητικά αρχεία: προεκλογικές ομιλίες, κήρυξη πολέμου κλπ.
  5. Οπτικά ντοκουμέντα και έργα τέχνης: πίνακες ζωγραφικής, γελοιογραφίες, φωτογραφίες, ταινίες (επίκαιρα, κινηματογράφος) κλπ.
  Η ΑΝΑΛΥΣΗ
  Μετά την πρώτη ανάγνωση και τη γλωσσική εξομάλυνση - εάν είναι απαραίτητο - της γραπτής πηγής, ακολουθούμε μια σειρά βήματα που θα μας βοηθήσουν στην πληρέστερη κατανόηση του κειμένου. Συνήθως θέτουμε τα ακόλουθα ερωτήματα:
  1. Ποιος είναι ο συντάκτης (πομπός) αυτής της πηγής;
  2. Ποιος είναι ο παραλήπτης (δέκτης);
  3. Πότε συντάχθηκε η ιστορική πηγή;
  4. Σε ποιο ιστορικό πλαίσιο εντάσσεται;
  5. Τι είδους πηγή είναι (επιστολή, δημόσιο έγγραφο, διαθήκη κλπ);
  6. Ποιες πληροφορίες/ απόψεις διατυπώνονται;
  7. Είναι άμεση ή έμμεση πηγή;
  
  
  
  Μετά την πρώτη επεξεργασία είμαστε έτοιμοι να περάσουμε στο επόμενο, πολύ σημαντικό στάδιο, του ελέγχου της αξιοπιστίας.
  1. Ποια είναι η χρονική απόσταση της πηγής από τα γεγονότα που ιστορούνται; Γράφτηκε την εποχή που έλαβε χώρα το γεγονός ή μεσολάβησε κάποιο χρονικό διάστημα;
  2. Ο συγγραφέας  συμμετείχε στα γεγονότα ή ήταν  αυτόπτης μάρτυρας ;
  3. Ανήκε ο συγγραφέας σε κάποια συγκεκριμένη ομάδα ανθρώπων με ιδιαίτερα συμφέροντα; Διακρίνονται στοιχεία για την αντικειμενικότητα ή προκατάληψη του συγγραφέα; Είναι η πηγή αξιόπιστη;
  4. Ποιος είναι ο σκοπός της συγκεκριμένης πηγής;
  5. Ποιες πληροφορίες παρέχονται, ποιες αποκρύπτονται και γιατί;
  6. Διακρίνεται το γεγονός / πληροφορία από τη γνώμη ή το συμπέρασμα;
  7. Οι πληροφορίες που παρέχονται επιβεβαιώνονται ή διαψεύδονται από άλλες πηγές;
  
  
  ΣΥΝΔΕΣΗ ΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΤΗΣ ΠΗΓΗΣ ΜΕ ΤΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ
  Τώρα είμαστε έτοιμοι να απαντήσουμε στο ερώτημα, το σχετικό με την γραπτή  πηγή.
  Ακολουθούμε πάντα τις βασικές αρχές παραγωγής λόγου (πρόλογος, κυρίως απάντηση -κύριο θέμα-  επίλογος) τηρώντας τις βασικές αρχές παραγραφοποίησης. Η απάντησή μας πρέπει να είναι σαφής, χωρίς αοριστολογίες και σεβόμενοι τους γραμματικούς και συντακτικούς κανόνες.
• ΠΡΟΛΟΓΟΣ: κάνουμε μια σύντομη αναφορά στο είδος της πηγής  (απομνημονεύματα, διακήρυξη κλπ.) και μια σύντομη εισαγωγή στο ιστορικό γεγονός με το οποίο θα ασχοληθούμε στην απάντησή μας.
• ΚΥΡΙΩΣ ΑΠΑΝΤΗΣΗ: συνδυάζουμε, όσο το δυνατόν πιο δημιουργικά, τις πληροφορίες του σχολικού εγχειριδίου με αυτές της πηγής. Αποφεύγουμε σε κάθε περίπτωση να γράφουμε το νόημα της πηγής ή να μεταφέρουμε αυτούσια αποσπάσματα από την πηγή (εξαιρούνται οι ιστορικοί όροι / ορολογία) ή να διατυπώνουμε την προσωπική μας άποψη, στην περίπτωση που αυτό δεν μας ζητείται.
• ΕΠΙΛΟΓΟΣ: καταγράφουμε κάποια γενικότερα συμπεράσματα σχετικά με την απάντηση που δώσαμε ή μπορούμε να αναφερθούμε συνοπτικά, στηριζόμενοι στις ιστορικές μας γνώσεις, στις μετέπειτα εξελίξεις.

Άρης Χατζηστεφάνου, Προπαγάνδα και Παραπληροφόρηση. Πώς τις εντοπίζουμε, Εκδόσεις Τόπος και Άρης Χατζηστεφάνου, Προπαγάνδα και Παραπληροφόρηση στο Ίντερνετ, Εκδόσεις Τόπος

 

Τον Άρη Χατζηστεφάνου φυσικά και τον ήξερα! Όποιος έχει μια αγωνία, για τον κόσμο που μας περιβάλλει, γνωρίζει τη δημοσιογραφική του πορεία, τις ανταποκρίσεις του και κυρίως την αφοσίωσή του στην ουσιαστική έρευνα και την κριτική ανάλυση . Το Infowar αποτελεί φάρο μέσα στη δημοσιογραφική -θεός να την κάνει! -κατρακύλα και προσπαθώ να έχω μια σχετικά τακτική επαφή! Κι όμως δεν είχα διαβάσει κανένα βιβλίο του! Ντροπή μου, το ξέρω! Και μου περισσεύουν οι φτηνές δικαιολογίες: τόσος λίγος χρόνος και τόσα πολλά βιβλία. Αλλά όχι αυτή τη φορά, γιατί «τσίμπησα»! Και όχι μόνο ένα, αλλά δύο βιβλία: «Προπαγάνδα και παραπληροφόρηση. Πώς τις εντοπίζουμε» (το 1^ο) και «Προπαγάνδα και παραπληροφόρηση στο Ίντερνετ» (το 2^ο) και τα δύο από τις εκδόσεις Τόπος. Κι όπως και ο πλέον αδαής αναγνώστης καταλαβαίνει, το 2^ο λειτουργεί συμπληρωματικά στο 1ο.

Περί τίνος λοιπόν πρόκειται; Οι τίτλοι νομίζω είναι αποκαλυπτικοί για το περιεχόμενο και των δύο βιβλίων: τα σύγχρονα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης και η προπαγανδιστική λειτουργία τους στο πλαίσιο ενός επιθετικότατου καπιταλιστικού μοντέλου, που έχει ως στόχο τη διατήρηση του υφιστάμενου status quo της κυρίαρχης οικονομικής και πολιτικής τάξης. Και πώς επιτυγχάνεται αυτό; Με τόσους πολλούς τρόπους, που - αν και δηλώνω «ψυλλιασμένη»  για τη δόση της καθημερινής προπαγάνδας και παραπληροφόρησης που προσλαμβάνω- δεν παύει να σε εντυπωσιάζει. Ποιον ρόλο έχουν οι δημοσιογράφοι σήμερα, τι είναι η copaganda (τώρα ξέρω: τα αστυνομικά δελτία που τα υιοθετούν αυτούσια οι «δημοσιογράφοι»); Πώς επηρεάζουν οι διάφορες πρεσβείες (πες: ΗΠΑ, Ισραήλ κ.ά) τον τρόπο με τον οποίο πληροφορούμαστε (ή όχι!) ένα γεγονός; Ποιο ρόλο παίζουν τα ΜΜΕ στους πολεμικούς εξοπλισμούς; Τι είναι τα astroturfing, whitewashing, greenwashing, pinkwashing; Ποια είναι η σημασία της διάψευσης μιας ανύπαρκτης είδησης; Λένε οι στατιστικές την αλήθεια;

Τι ακριβώς κάνει ο αλγόριθμος ή το ChatGPT, και πώς προσαρμόζεται στις επιθυμίες των αφεντικών τους; Ποια είναι η ιδεολογική/πολιτική και ψυχολογική λειτουργία των deepfakes, Facebook, TikTok στο πλαίσιο των ιμπεριαλιστικών πολέμων; Τι εξυπηρετούν τα μποτ και τι τα τρολ; Πώς, παράλληλα με τη γενοκτονία στη Γάζα, μαίνεται και ένας αδυσώπητος απόλυτα οργανωμένος πόλεμος στο διαδίκτυο, κατά των Παλαιστινίων; Βλέπουμε και διαβάζουμε μόνο αυτά, τα οποία συμφωνούν με … τον εαυτό μας; Pegasus, Predator κι άλλα δαιμόνια … υποκλοπών;Νομίζω πήρατε μια ιδέα για το περιεχόμενο των δύο βιβλίων, αν και παρέλειψα πολλά.

Το τέκνο μου στέκεται πίσω από την πλάτη μου, διαβάζει το κείμενο και με κοιτάει με αποδοκιμασία. «Τώρα αυτό είναι βιβλιοκριτική ή κάνεις διαφήμιση; Πού είναι ο σχολιασμός σου, ποια είναι τα θετικά, ποιες ελλείψεις εντοπίζεις;» «΄Έχεις δίκιο»,  απαντώ! «Δεν είναι βιβλιοκριτική, βιβλιοπαρουσίαση είναι,  διαφήμιση δηλαδή, απλήρωτη μεν, διαφήμιση δε»! Γιατί, τι θα μπορούσα να σχολιάσω για ζητήματα που πολύ λίγο ξέρω – εδώ προσπαθώ να φανώ μετριόφρων (sic!) – και όταν αισθάνομαι ότι μέσω της ανάγνωσης έχω «αναβαθμισθεί» κάπως, έγινα λίγο ειδήμων - λέμε τώρα και καμιά βλακεία, να περνά η ώρα!- Γιατί αυτό που εντυπωσιάζει – και πείθει, βέβαια – δεν είναι μόνο το στιβαρό θεωρητικό πλαίσιο μέσα στο οποίο κινείται ο Χατζηστεφάνου, αλλά και η τεκμηρίωση μέσα από παραδείγματα και ιστορικά γεγονότα τόσο από τον ελληνικό όσο και από τον παγκόσμιο χώρο. Η ανάγνωση  όχι μόνο δεν απαιτεί κάποιο ιδιαίτερο διανοητικό κόπο, αλλά διαφωτίζει για πολύπλοκες έννοιες και πρακτικές ακόμη και τον πλέον ανίδεο ή αφελή. Αξίζει να προσθέσω ότι σε κάθε κεφάλαιο των βιβλίων περιλαμβάνονται QR-codes, που οδηγούν σε περισσότερες πηγές και παραδείγματα. Και για να ολοκληρώσω αυτήν την ας πούμε βιβλιοκριτική – το αστείο που λέγαμε – θα σταθώ σε ένα μόνο σημείο, το οποίο ο συγγραφέας τονίζει σε κάθε ευκαιρία! Όχι, δεν χρειάζεται να φοβόμαστε! Αντίθετα, τα τεχνολογικά εργαλεία που ο εχθρός χρησιμοποιεί, μπορούν να γίνουν τα εργαλεία για την απελευθέρωση του ανθρώπου! Τάδε έφη Χατζηστεφάνου, χαιρετώ και προσυπογράφω!

Το τέκνο μου εξακολουθεί να με κοιτάει με αμφιβολία! Εντάξει, δεν είναι βιβλιοκριτική! Έλεος, δηλαδή!Ενθάρρυνέ με λίγο για το επόμενο βιβλίο που σκοπεύω να σχολιάσω! Κάνε παιδιά, μετά σου λένε!

Αποφοίτηση Γ' Γυμνασίου (1ο Γυμνάσιο Τυρνάβου) - Παρασκευή 19 Ιουνίου 2026

 

Παρουσίαση Περιβαλλοντικού Προγράμματος "Υπήρχαν στην Ελλάδα μαμούθ; Το παράδειγμα των Γρεβενών"

 Μάιος μήνας και φυσικά ήρθε... η ώρα να παρουσιάσουμε και στους υπόλοιπους μαθητές του σχολείου μας τους καρπούς των κόπων μας. Τι μάθαμε, τι είδαμε, τι συνειδητοποιήσαμε, τι θα πράξουμε από εδώ και πέρα! Και βέβαια να δώσουμε και το καλό παράδειγμα για την επόμενη χρονιά Η Φένια και ο Νικήτας από το Β3 ανέλαβαν να παρουσιάσουν το πρόγραμμα σε δύο διαφορετικές ημερομηνίες (Παρασκευή 22 και Δευτέρα 23 Μαΐου) έτσι ώστε να υπάρχει η δυνατότητα να το παρακολουθήσουν όσο το δυνατόν περισσότεροι. Οι γεωλογικές ανακατατάξεις, οι απειλές στη βιοποικιλότητα, οι φυσικές και ανθρωπογενείς καταστροφές και η σύνδεσή τους με την ελληνική μυθολογία ήταν τα θέματα που μας απασχόλησαν στο πρόγραμμά μας και έκαναν πραγματικότητα τη διαθεματικότητα και τη διεπιστημονικότητα.

Ραντεβού … του χρόνου, με νέα προγράμματα!

Οι υπεύθυνοι εκπαιδευτικοί: Κατερίνα Χιωτέρη, Γιώργος Περήφανος, Σοφία Πλασταρά.