Τρίτη 27 Οκτωβρίου 2026

5. Η Βυζαντινή Εποποιΐα. Επικοί αγώνες και επέκταση της Αυτοκρατορίας.

Πηγή: Ελληνικός πολιτισμός

ss-28744877 from mavraroda

Δείτε επίσης:

Παρασκευή 23 Οκτωβρίου 2026

ΕΝΟΤΗΤΑ 7: Η Φιλική Εταιρεία και η κήρυξη της ελληνικής επανάστασης στις παραδουνάβιες ηγεμονίες

7-40112496 from mavraroda

Δείτε επίσης:

Τρίτη 20 Οκτωβρίου 2026

2η Ενότητα: "Ζούμε με την οικογένεια" (Νεοελληνική Γλώσσα Β' Γυμνασίου)

Διαβάστε κείμενα και δείτε πίνακες ζωγραφικής με θέμα "Η αγάπη της μάνας.

Επισκεφθείτε τον επίσημο ιστότοπο των παιδικών χωριών SOS .

Διαβάστε τη Διεθνή Σύμβαση του ΟΗΕ για τα "Δικαιώματα του Παιδιού" στον επίσημο ιστότοπο του Συνηγόρου του Παιδιού στη στήλη με τίτλο "Τα δικαιώματά σου" .

Διαβάστε για την ελληνική οικογένεια και τον κοινωνικό περίγυρο αλλά και για τον ιστορικό προσδιορισμό της ανθρώπινης οικογένειας.

Αν οι γονείς σας ή οι κηδεμόνες σας χρειάζονται βοήθεια, για να τα βγάλουν πέρα ... μαζί σας, παραπέμψτε τους στη συμβουλευτική εργασία του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου "Γονείς. Όταν δεν πάνε όλα καλά" .

Περισσότερα για τις εγκλίσεις του ρήματος, εδώ

Περισσότερα για τους χρόνους του ρήματος, εδώ.

Περισσότερα για το θέμα του ρήματος, εδώ.

Περισσότερα για την αύξηση του ρήματος, εδώ.

Καιρός να εφαρμόσετε όσα μάθατε για τη σύνθεση των λέξεων. Εδώ, θα βρείτε πολλές ασκήσεις κλειστού τύπου.

Ακούστε ένα "Νανούρισμα" σε στίχους Λευτέρη Παπαδόπουλου και μουσική Μάνου Λοΐζου σε ερμηνεία Μαρίζας Κωχ και τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου να τραγουδάει "Μαμά" σε στίχους Οδυσσέα Ιωάννου (διασκευή Βασίλη Παπακωνσταντίνου) και μουσική Σαρλ Αζναβούρ.

1. Η διαμόρφωση της μεσαιωνικής ελληνικής βυζαντινής αυτοκρατορίας Ι. ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΑΚΜΗΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ (717 -1025) Παγίωση της βυζαντινής κυριαρχίας στα Βαλκάνια και τη Μ. Ασία

ss-27541260 from mavraroda

Δείτε επίσης:

Τετάρτη 14 Οκτωβρίου 2026

Κώστας Ταχτσής, Κι έχουμε πόλεμο (Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ' Γυμνασίου)

Βιογραφικό σημείωμα του Κώστα Ταχτσή, εδώ.

Θέμα: οι συμπεριφορές και οι αντιδράσεις (ατομικές και συλλογικές) των προσώπων απέναντι στο γεγονός του πολέμου.

Χρόνος: ξημέρωμα Δευτέρας 28^ης Οκτωβρίου 1940 (κήρυξη του πολέμου από την Ιταλία).

Τόπος: το σπίτι της Νίνας (εκτός από την α’παράγραφο)

Πρόσωπα:

Νίνα (πρωταγωνιστικό πρόσωπο -λειτουργεί ως αφηγήτρια):Έκδηλο είναι το ενδιαφέρον και η αγάπη της για τον Αντώνη, όπως φαίνεται από τις αναφορές στην υγεία του. Με το άγγελμα του πολέμου αντιδρά σπασμωδικά, με πανικό, προσπαθεί ωστόσο να κρύψει το φόβο και την αγωνία της. Δραστηριοποιείται στα πλαίσια της οικογένειάς της είτε με ευαισθησία (στην περίπτωση της Μαριέττας) είτε με σκληρότητα (στην περίπτωση της κόρης της). Σταδιακά συμβιβάζεται και αποδέχεται τη νέα κατάσταση υποτασσόμενη στην κοινή μοίρα.

Αντώνης: σύζυγος της Νίνας. Αρχικά διατυπώνει φιλογερμανικές θέσεις, ωστόσο με την έναρξη πολέμου παρουσιάζει μια εντυπωσιακή μεταστροφή, γεμάτη πατριωτική έξαρση. Εκφράζει τη βεβαιότητά του για τη νίκη, ενώ εύχεται να ήταν νέος, για να έπαιρνε ενεργά μέρος στον πόλεμο. Η συζήτηση για την αγορά ραδιοφώνου εντάσσεται σ’ αυτήν την επιθυμία για συμμετοχή στα γεγονότα.

Μαριέττα: η υπηρέτρια της Νίνας, αντιδρά με κλάματα λόγω των αδερφών της.

Μαρία: κόρη της Νίνας- αντιδρά με αδιαφορία

Θόδωρος: γιος της Νίνας, αντιδρά μάλλον αψυχολόγητα, προφανώς εξαντλημένος από την βραδινή βάρδια στην εφημερίδα.

Εκάβη: η πεθερά της Νίνας (από τον τρίτο γάμο)αντιμετωπίζει την κατάσταση με ψυχραιμία και πραγματισμό. Η εμπειρία της την οδηγεί να αντιμετωπίζει με ελαφρότητα την κατάσταση.

Άκης: τομεάρχης της ΕΟΝ (μεταξική νεολαία), λειτουργεί με παιδικό ενθουσιασμό.

Αφήγηση: πρωτοπρόσωπη

Αφηγητής: ομοδιηγητικός (δραματοποιημένος), πρωταγωνιστής, αυτοβιογραφικός

Αφηγηματικός χρόνος: ευθύγραμμος

Θεματικές ενότητες:

1^η : «Η Κασιμάτη…να μείνουμε ουδέτεροι»- Οι συζητήσεις και οι προβλέψεις για τον επερχόμενο πόλεμο

2^η: «Μα κανένας μας…να φανταστώ το μέλλον»- η αναγγελία του πολέμου και οι αντιδράσεις της οικογένειας

3^η: «Πάνω στην ώρα…για τίποτα»- Η αντίδραση της κυρά-Εκάβης

Γλώσσα -ύφος: απλή, με έντονη προφορικότητα, χιουμοριστικά στοιχεία, ιδιωτισμοί

ΕΝΟΤΗΤΑ 5: Ο ελληνισμός από τα μέσα του 18ου αι. έως τις αρχές του 19ου αι.

5-18-19-39842338 from mavraroda

Δείτε επίσης:

Σάββατο 10 Οκτωβρίου 2026

1. Η εξάπλωση των Αράβων ΙΙ. Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ ΙΣΛΑΜ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΑ

1-67177931 from mavraroda

Δείτε επίσης:
Αραβική εξάπλωση (ιστοριογραμμή)
Ιερό Κοράνιο
Ο Μωάμεθ και η Ιερά Μονή Σινά
Σχέσεις Βυζαντινών και Αράβων
Αραβική εξάπλωση (Χάρτης)
Αιγαίο: η θαλάσσια γέφυρα 3ος-18ος αιώνας

ΕΝΟΤΗΤΑ 4: Η τελευταία φάση της γαλλικής επανάστασης (1794 – 1799) και η εποχή του Ναπολέοντα (1799 -1815)

4-67297160 from Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής

Περίληψη

Μετά το θάνατο του Ροβεσπιέρου και την ψήφιση νέου συντάγματος από τους Θερμιδοριανούς (1795) η εξουσία ανατέθηκε στο Γάλλο στρατηγό Ναπολέοντα Βοναπάρτη (1799). Παρόλο που το πολίτευμα τυπικά δεν άλλαξε, ωστόσο ο Βοναπάρτης αυτοανακηρύχθηκε αυτοκράτορας και η Γαλλία γύρισε σε συνθήκες απόλυτης μοναρχίας. Ο Ναπολέων προχώρησε σε μεγάλες αλλαγές σε όλους τους τομείς και συνέχισε τους πολέμους με άλλα ευρωπαϊκά κράτη κατακτώντας πολλά εδάφη και φτάνοντας μέχρι τη Μόσχα, χωρίς ωστόσο να καταφέρει να νικήσει τη Ρωσία. Η τελική μάχη του Ναπολέοντα με τις ευρωπαϊκές δυνάμεις δόθηκε στο Βατερλό (1815) του Βελγίου όπου και ο γαλλικός στρατός γνώρισε συντριπτική ήττα. Ο Ναπολέων εξορίστηκε στο νησάκι Αγία Ελένη, όπου πέθανε το 1821.

Αποτίμηση της περιόδου 1789 - 1815

Με τη γαλλική επανάσταση άλλαξε ο ρους της ιστορίας. Η αστική τάξη κατέλαβε την εξουσία, οι ιδέες του Διαφωτισμού άρχισαν να πραγματώνονται, αναπτύχθηκε η ιδέα του εθνικού κράτους, ο υπήκοος έγινε πολίτης με δικαιώματα και υποχρεώσεις, ο λαός αναδείχθηκε σε κινητήρια δύναμη της ιστορίας, παρουσιάστηκαν νέες ιδέες και κινήματα: φιλελευθερισμός, εθνικισμός, κοινωνικός ριζοσπαστισμός, σοσιαλισμός.

Το συνέδριο της Βιέννης (9/1814 -6/1815)

Οι ευρωπαϊκές δυνάμεις αποφάσισαν την επαναχάραξη των συνόρων, την παλινόρθωση της βασιλείας στη Γαλλία και τη δημιουργία της Ιεράς Συμμαχίας (Ρωσία, Αυστρία, Πρωσία) με σκοπό την κατάπνιξη οποιασδήποτε επανάστασης, κοινωνικής ή εθνικοαπελευθερωτικής. Οι ιδέες ωστόσο της γαλλικής επανάστασης (ισότητα, ελευθερία, εθνική αυτοδιάθεση) είχαν πλέον διαδοθεί σε όλο τον κόσμο.

Δείτε επίσης:
Ναπολέων Βοναπάρτης (μέρος α')
Ναπολέων Βοναπάρτης (μέρος β')

J.L.David, Η στέψη της αυτοκράτειρας Ζοζεφίνας
J.L.David, Ο Ναπολέων στο πέρασμα του Αγίου Βερνάρδου στις Άλπεις
F. Gerard, Η μάχη του Αούστερλιτς
A. Northen, Υποχώρηση του Ναπολέοντα από τη Μόσχα
Ch. De Stauben, Ο θάνατος του Βοναπάρτη
J.L. David, Ο Ναπολέων στο γραφείο του στα ανάκτορα του Tuilleries

Σάββατο 3 Οκτωβρίου 2026

2. Ο Ηράκλειος και η δυναστεία του (610-717): Εσωτερική μεταρρύθμιση και αγώνας επιβίωσης

Πηγή: Ελληνικός Πολιτισμός

2-26696329 from mavraroda

Δείτε επίσης:

Βιτσέντζος Κορνάρος "Ερωτόκριτος" (Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ' Γυμνασίου)

Βιογραφικά στοιχεία για το Βιτσέντζο Κορνάρο καθώς και σχολιασμό του έργου του μπορείτε να βρείτε στις Ψηφίδες για την ελληνική γλώσσα.

Το εξώφυλλο της πρώτης έκδοσης του "Ερωτόκριτου", το 1713.

Ολόκληρο το ποιητικό κείμενο μπορείτε να το βρείτε στο

Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού.

Ακούστε τον "Αποχαιρετισμό" με τη φωνή του Νίκου Ξυλούρη. Μουσικά αποσπάσματα από όλο το έργο, εδώ. Ηχητικά αποσπάσματα σε μουσική Νίκου Μαμαγκάκη θα βρείτε στην Ελληνική Μουσική Βιβλιοθήκη.

Θεόφιλος, "Ερωτόκριτος και Αρετούσα"

Θεατρικές παραστάσεις: Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος,

1969

Παράλληλα κείμενα: Να συγκρίνετε τη μάχη Αθηναίων- Βλάχων με τις παρακάτω μονομαχίες.

1) Ομήρου "Ιλιάδα" Η 206-315, Μονομαχία Αίαντα -Έκτορα [Αρχαία Ελληνικά (μτφρ), Ομηρικά Έπη, Β' Γυμνασίου].

2) Βιτσέντζος Κορνάρος, "Ερωτόκριτος", Μονομαχία Κρητικού- Καραμανίτη (Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Α' Λυκείου).

Ανάλυση του συγκεκριμένου αποσπάσματος, μπορείτε να βρείτε στο ιστολόγιο "Με τα φτερά του λόγου".

"Του γιοφυριού της Άρτας": Δημιουργική Γραφή

Τι συμβαίνει όταν ο αδερφός της Λυγερής επιστρέφει στην Άρτα από την ξενιτιά; Ποια είναι τα συναισθήματά του, ποιες είναι οι σκέψεις του για όσα συνέβησαν προκειμένου να στεριώσει το γιοφύρι; Μαθητές και μαθήτριες του Γ1 (Γεωργία Γρ., Ανδρομάχη, Λαμπρινή, Γιώργος Ζ., Ραφαηλία, Φανή) και του Γ3 (Δημήτρης, Φένια, Παναγιώτα , Ειρήνη, Μπελκίσα, Ελευθερία) προσπάθησαν να μπουν στη θέση του, αποτυπώνοντας όλο το εύρος των απόψεων για την τραγική μοίρα των πρωταγωνιστών.

Δευτέρα 28 Σεπτεμβρίου 2026

Μαθητικοί Διαγωνισμοί 2026-2027

10ος Μαθητικός Διαγωνισμός: "Από τα ίχνη της ζωής στην ιστορία της Γης…", 2026-27

Ο μαθητικός διαγωνισμός Τα εκθέματα του μουσείου μέσα από τα μάτια των μαθητών (2026-27) που διοργανώνει κάθε χρόνο το Μουσείο Ιστορίας Πανεπιστημίου Αθηνών για τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, φέτος πραγματοποιείται για δέκατη χρονιά και διεξάγεται με φυσική παρουσία ή διαδικτυακά, σε συνεργασία με το Μουσείο Παλαιοντολογίας και Γεωλογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Απευθύνεται σε μαθητές Γυμνασίου και Λυκείου όλων των σχολείων της χώρας.

ΘΕΜΑ: "Από τα ίχνη της ζωής στην ιστορία της Γης…"

Η συμμετοχή στον διαγωνισμό είναι δωρεάν.

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ

ΔΕΛΤΙΟ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ

Για την επίσκεψη στην ιστοσελίδα του Μουσείου Παλαιοντολογίας και Γεωλογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών πατήστε εδώ

ΕΝΟΤΗΤΑ 3: Η έκρηξη και η εξέλιξη της γαλλικής επανάστασης (1789-1794) [Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία Γ' Γυμνασίου]

3-17891794 from mavraroda

Δείτε επίσης:

1. Ο Ιουστινιανός και το έργο του II. ΕΞΩΤΕΡΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΝΑΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ

Πηγή: Ελληνικός πολιτισμός

1-26575036 from mavraroda

Δείτε επίσης:

Θεματικό Χρονολόγιο Ιουστινιανού
Ιουστινιανός Α' (Βιογραφία - Έργο)
Οι Δήμοι και η Στάση του Νίκα
Ιουστινιανός και Θεοδώρα, το αυτοκρατορικό ζεύγος
Ο Ιππόδρομος της Κωνσταντινούπολης
Το δίπτυχο των Λαμπαδίων
Σόλιδος Ιουστινιανού Α'
Αρχαία προνόμια της Ιεράς Μονής Σινά

Στρατιωτικές επιχειρήσεις Ιουστινιανού

Ο έφιππος ανδριάντας του Ιουστινιανού
Αργυρό νόμισμα του Γελίμερου
Ανάγνωση ιστορικής πηγής: Ιουστινιανή πρώτη
Οικοδομικό πρόγραμμα Ιουστινιανού
Ψηφιδωτό Αγίας Σοφίας
Όψεις της Αγίας Σοφίας
Κωνσταντινούπολη, Το Μεγάλο παλάτι και η Αγία Σοφία
Κτήρια της βυζαντινής Κωνσταντινούπολης
Εικονική Περιήγηση της Αγίας Σοφίας
Ο ναός της Αγίας Σοφίας

ΙΙΙ. ΟΙ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΗΓΕΣ (αποσπάσματα)

Α. Εισαγωγή: Οι πηγές για τη στάση του Νίκα

Β. Υλικό από τον Προκόπιο και τον Θεοφάνη για τη Στάση του Νίκα
1. Οι Δήμοι του Ιπποδρόμου
Οι δήμοι κάθε πόλης ήταν από παλιά διαιρεμένοι σε Πρασίνους και Βενέτους. Δεν πάει όμως
πολύς καιρός που άρχισαν να σκορπίζουν τα χρήματά τους για χάρη των ονομάτων και των θέσεων
που καταλαμβάνουν οι θεατές στον Ιππόδρομο, να εκθέτουν τον εαυτό τους στις πιο οδυνηρές κακώ-
σεις και, το αποκορύφωμα, να πεθαίνουν, χωρίς τον παραμικρό δισταγμό, με τον πιο ατιμωτικό θά-
νατο. Συνάπτουν μάλιστα και μάχες με την αντίπαλη μερίδα, χωρίς να ξέρουν καλά-καλά γιατί ριψο-
κινδυνεύουν, αν και είναι βέβαιο ότι, ακόμη και αν νικήσουν τους αντιπάλους τους στη μάχη, θα ο-
δηγηθούν αμέσως στη φυλακή και θα εκτελεστούν, αφού βασανιστούν με το χειρότερο τρόπο. Έτσι
φυτρώνει στην ψυχή τους το μίσος για τους άλλους χωρίς σοβαρή αιτία κι αυτή η έχθρα διαρκεί αιώ-
νια, καταλύοντας κάθε είδους κοινωνική σχέση και εξ αίματος συγγένεια, αλλά και το δεσμό της φι-
λίας, ακόμη και όταν οι οπαδοί των αντίπαλων χρωμάτων είναι αδέλφια ή κάτι παρόμοιο. Δεν ενδια-
φέρονται ούτε για τα θεία ούτε για τα ανθρώπινα, παρά μόνο για τη νίκη, και δεν έχει καμιά σημασία
γι’ αυτούς, αν διαπράττεται κάποια ασέβεια προς τους θεούς και παραβιάζονται οι νόμοι και το πολί-
τευμα από τους δικούς τους ανθρώπους ή τους εχθρούς. Δεν νοιάζονται επίσης καθόλου αν στερηθούν τα απαραίτητα για τη ζωή τους και η πατρίδα τους ζημιωθεί στις πιο στοιχειώδεις ανάγκες της, αρκεί
μόνο να ωφεληθεί η παράταξή τους (μέρος), όπως ονομάζουν τους ομοϊδεάτες τους (συστασιώτες).
Σ’ αυτό το μιαρό έργο συμμετέχουν και γυναίκες, όχι μόνο ακολουθώντας, αλλά και αντιστρατευόμε-
νες, κατά περίπτωση, τους άνδρες τους, αν και δεν πηγαίνουν καθόλου στα θέατρα ούτε και ελαύνο-
νται από κάποια άλλη αιτία. Και δεν μπορώ να χαρακτηρίσω αλλιώς το φαινόμενο αυτό παρά ως
ψυχασθένεια. Έτσι λοιπόν έχουν τα πράγματα στις πόλεις σχετικά με τους δήμους του Ιπποδρόμου.
Προκόπιος, Υπέρ των πολέμων, Ι, 24, έκδ. Ηaury, 123.

2. Η Στάση του Νίκα: Η εκδοχή του Προκοπίου (6ος αι.)
Την ίδια περίπου εποχή ξέσπασε στο Βυζάντιο εξέγερση του λαού που πήρε απρόσμενα τερά-
στιες διαστάσεις και προκάλεσε στο λαό και τη σύγκλητο μεγάλες συμφορές. Τα πράγματα εξελί-
χθηκαν ως εξής:

[Η έναρξη της στάσης]
[…] Ο έπαρχος της πόλης του Βυζαντίου συνέλαβε και οδήγησε μερικούς στασιαστές στο δήμιο.
Οι δυο δήμοι τότε συμφιλιώθηκαν και συνήψαν ανακωχή, άρπαξαν τους καταδικασθέντες και, αφού
εισέβαλαν στις φυλακές, απελευθέρωσαν όλους εκείνους που είχαν φυλακισθεί για στάση ή άλλο
παράπτωμα. Οι υπάλληλοι που υπακούουν στις εντολές του επάρχου σφάχτηκαν ανηλεώς, ενώ
οι επιφανείς πολίτες κατέφυγαν στην αντίπερα ακτή. Η πόλη πυρπολήθηκε σαν να είχε περάσει
στην εξουσία των εχθρών. Ο ναός της Αγίας Σοφίας και τα λουτρά του Ζευξίππου και τμήματα των
ανακτόρων από τα Προπύλαια μέχρι το λεγόμενο Οίκο του Άρεως έγιναν παρανάλωμα της φωτιάς.
Πυρπολήθηκαν ακόμη οι δυο μεγάλες στοές που έφταναν ως την Αγορά του Κωνσταντίνου (Forum
Constantini) και πολλά οικήματα και αντικείμενα αξίας που ανήκαν σε εύπορους ανθρώπους. Ο
αυτοκράτορας, η σύζυγός του και ορισμένοι συγκλητικοί κλείστηκαν στα ανάκτορα, αναμένοντας
τις εξελίξεις. Οι δήμοι χρησιμοποίησαν ως σύνθημα αμοιβαίας αναγνώρισης της λέξη Νίκα. Από
αυτή ονομάζεται η εξέγερση εκείνη Στάση του Νίκα ως σήμερα.

Διαβάστε περισσότερα »

Τετάρτη 23 Σεπτεμβρίου 2026

ΕΝΟΤΗΤΑ 2: Η αμερικανική επανάσταση (Ιστορία Νεότερη και Σύγχρονη Γ' Γυμνασίου)

2-39376521 from mavraroda

Δείτε επίσης:

Τετάρτη 16 Σεπτεμβρίου 2026

1. Από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη [ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ: Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου (330-717). I. Η ΜΕΤΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΡΩΜΑΪΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ]

1-26511309 from mavraroda

ss-11433958 from Angeliki Chroni

Για να κατανοήσετε καλύτερα τη θρησκευτική πολιτική του Κωνσταντίνου, μελετήστε τις παρακάτω πηγές:

ΑΝΕΞΙΘΡΗΣΚΙΑ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ: ΤΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ ΤΩΝ ΜΕΔΙΟΛΑΝΩΝ, 313 μ.Χ.

(Προοίμιο)

Ευρισκόμενοι στο Μιλάνο, εγώ ο Αύγουστος Κωνσταντίνος και εγώ ο Αύγουστος Λικίνιος, κάτω από καλούς οιωνούς και αναζητούντες με φροντίδα κάθε τι που θα απέβλεπε στο γενικό καλό… πιστέψαμε ότι έπρεπε να τακτοποιήσουμε όλα εκείνα τα οποία αφορούν στην οφειλόμενη λατρεία προς το Θείον και να παραχωρήσουμε στους Χριστιανούς και σε όλους τους υπηκόους μας την ελεύθερη άσκηση των λατρευτικών τους καθηκόντων στη θρησκεία της επιλογής τους. Είθε, επομένως, το Θείον, στην ουράνια κατοικία του, να εκδηλώσει την ικανοποίησή του και να στείλει τις χάρες του και σε μας και στους λαούς που ζουν υπό την εξουσία μας.

Λακτάντιος, De mortibus persecutorum 47 (Μετ. Β.Σ.)

Θρησκευτική στάση του Κωνσταντίνου

Ο Κωνσταντίνος Α΄ [...] έγινε Χριστιανός μόλις το χρόνο που πέθανε. Κατά τη διάρκεια της ζωής του παρέμεινε Ανώτατος Αρχιερέας (ανώτατος αξιωματούχος της ρωμαϊκής θρησκείας) και χρησιμοποιούσε τις εκφράσεις Ημέρα του Ήλιου και Ανίκητος Ήλιος, που, την περίοδο αυτή, συνήθως εννοούσαν τον θεό των Περσών, τον Μίθρα, του οποίου η λατρεία είχε διαδοθεί σε όλη την αυτοκρατορία [...]. Είναι βέβαιο ότι ο Κωνσταντίνος υπήρξε υποστηρικτής της και ότι κληρονόμησε την αφοσίωσή του αυτή από την οικογένεια του. Πιθανόν ο Ανίκητος Ήλιος ήταν ο Απόλλων.

A. Α. Vasiliev, Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, 324-1453, Αθήνα 1954, 70.

Συμπληρωματικά:

Χρηματικές παροχές στις εκκλησίες από το Mεγάλο Kωνσταντίνο

Δεδομένου ότι ήταν ευχαρίστησή μας σε όλες τις επαρχίες, δηλαδή τις αφρικανικές, τις νουμιδικές και τις μαυριτανικές, να συνεισφέρουμε στις δαπάνες κάποιων ιερέων της νόμιμης και πιο ιερής Καθολικής θρησκείας, έστειλα μια επιστολή στον Ούρσο, τον διακεκριμένο οικονομικό διοικητή της Αφρικής, και τον ειδοποίησα να πληρώσει 3000 φόλλεις (χάλκινα νομίσματα) στα πρόσωπα που αναφέρθηκαν.
D. Geanakoplos, Byzantium. Church, Society, and Civilization Seen through Contemporary Eyes, Chicago 1986, 133.

http://www.ime.gr/chronos/08/gr/sources/economy.html

Μια παράδοση για την κτίση της Κωνσταντινούπολης

"O Kωνσταντίνος θέλοντας να ορίσει την έκταση του τείχους της πόλης, προχωρούσε κρατώντας το δόρυ. Κι επειδή φάνηκε σε εκείνους που τον ακολουθούσαν, ότι καθόριζε τα όρια πολύ πιο μεγάλα από ότι χρειαζόταν, τον πλησίασε κάποιος και τον ρώτησε· "ως πού δέσποτα;" Kι εκείνος του αποκρίθηκε καθαρά "ως που να σταματήσει αυτός που προχωρεί μπροστά μου" κάνοντας φανερό ότι μία ουράνια δύναμη βάδιζε μπροστά του και τον οδηγούσε τι να κάνει".
Φιλοστόργιος, Εκκλησιαστική Ιστορία, II, 9.
Aπό το σχολικό βιβλίο: Iστορία Ρωμαϊκή και Βυζαντινή, B' Γυμνασίου, 85.
http://www.ime.gr/chronos/08/gr/sources/economy.html

Χρονολόγιο - Ιστοριογραμμή Κωνσταντίνου Α' (Μέγα Κωνσταντίνου), εδώ:
"Τα τείχη της Κωνσταντινούπολης", εδώ:
"Κωνσταντινούπολη, Ο χάρτης της πόλης", εδώ:
"Το Μέγα Παλάτιον", εδώ:
"Η υδροδότηση της Κωνσταντινούπολης"

Τρίτη 15 Σεπτεμβρίου 2026

ΕΝΟΤΗΤΑ 1: Η εποχή του Διαφωτισμού (Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία Γ' Γυμνασίου)

1-39148738 from mavraroda

Δείτε επίσης:

"Του γιοφυριού της Άρτας": Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ' Γυμνασίου

Σχετικά με το μύθο του γεφυριού της Άρτας, εδώ.

Ο Θρύλος του Γεφυριού της Άρτας, οπτικοποιημένο, εδώ.

"Ποτάμια που χωρίζουν, γεφύρια που ενώνουν", Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης από το 1ο Γυμνάσιο Κοζάνης (Βαλταδώρειο). Η παρουσίαση του προγράμματος, εδώ.

Ακούστε παραλλαγή του τραγουδιού εδώ (Ανατολικής Θράκης),εδώ (Σκιάθου) και εδώ:

Ακούστε "Της Τρίχας το γεφύρι" (παραλλαγή) στην ποντιακή διάλεκτο.

Ακούστε και μια ουγγρική παραλλαγή (Τρανσυλβανία Ρουμανίας) με τίτλο "μαστρο-Κέλεμεν".

Παραλογή:

· πολύστιχο αφηγηματικό τραγούδι

· ολοκληρωμένη υπόθεση (αρχή, εξέλιξη, τέλος)

· περιεχόμενο πλαστό, στηριγμένο σε θρύλο

Θέμα: η θυσία της όμορφης γυναίκας του πρωτομάστορα για το στέριωμα του γεφυριού

Περιεχόμενο: κοινωνικό, φανταστικό

Δομή:

ενότ. 1(στ.1-13): το θέμα, η πρόταση για την επίλυση του προβλήματος

ενότ.2(στ.14-32): το κάλεσμα της γυναίκας, η άφιξη, η αναζήτηση του δαχτυλιδιού

ενότ.3(στ.33-34):το χτίσιμο της λυγερής στα θεμέλια

ενοτ.4(στ.35-40):το παράπονο και η κατάρα της λυγερής

ενότ.5(στ.41-46):απόσυρση της κατάρας και αλλαγή σε ευχή

Σχήματα λόγου:

· υπερβολή: στ.1,14,32

· επανάληψη στίχων(με μικρές αλλαγές): στ. 3 και 6,16-17 και 19-20

· προσωποποίηση:στ. 7-13 και 18-20

· παρομοίωση: στ.8, 39-40

· άρση και θέση (με αντίθεση): στ. 8-9, 11-12

· επαναφορά : στ.16-17, 19-20, 29, 31

· μεταφορά : στ.22, 28, 36

· μετωνυμία : στ.37-38

· ασύνδετο :στ. 3,5,6,11,16,19,22 κ.ά.

Αφήγηση:
μεικτός τρόπος αφήγησης(διήγηση και διάλογος μαζί)
ο αφηγητής-αντικειμενικός παρατηρητής/Ετεροδιηγητικός/παντογνώστης
γραμμική αφήγηση

Μαγικά στοιχεία: η γέφυρα που γκρεμίζεται, το πουλί που μιλά ανθρωπινά και γνωρίζει τη λύση του προβλήματος.

Γλώσσα: ιδιωματικά στοιχεία, κυριαρχεί το ρήμα και το ουσιαστικό ,ελάχιστα επίθετα, σύντομες προτάσεις, παρατακτική σύνδεση.

Ύφος: λιτό, ζωηρό και δραματικό με τη χρήση του διαλόγου και του δραματικού ενεστώτα, γρήγορο με τα ασύνδετα.

Στοιχεία δημοτικού τραγουδιού:

· τυπικός στίχος: στ. 23

· συμβατικοί αριθμοί:στ.1, 36

· νόμος των τριών: στ.11, 33-34 37-38

· επανάληψη στίχων(με μικρές αλλαγές): στ.3 και 6, 16-17 και 19-20

· το μοτίβο του πουλιού

Κυριακή 13 Σεπτεμβρίου 2026

Παραλογή : Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ' Γυμνασίου

Οι παραλογές αποτελούν μια ιδιαίτερη κατηγορία δημοτικών τραγουδιών. Έχουν όλα τα γνωρίσματα που διακρίνουν γενικά τη δημοτική ποίηση. Παράλληλα, όμως, παρουσιάζουν και ορισμένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, με τα οποία ξεχωρίζουν από τις άλλες κατηγορίες δημοτικών τραγουδιών. Συγκεκριμένα, οι παραλογές, ως ιδιαίτερη κατηγορία δημοτικών τραγουδιών, παρουσιάζουν τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:

α) είναι συνήθως πολύστιχα ποιήματα με αφηγηματικό και επικολυρικό χαρακτήρα. Από την άποψη αυτή, πλησιάζουν κάπως και συγγενεύουν με τα ακριτικά τραγούδια. Ορισμένες μάλιστα φορές, δεν είναι και τόσο ευδιάκριτα τα όρια μεταξύ των παραλογών και των ακριτικών τραγουδιών.
β) ως αφηγηματικά τραγούδια αναπτύσσουν ένα μύθο (=μια υπόθεση, μια ιστορία) που εξελίσσεται σταδιακά και έχει όλα τα γνωρίσματα και τα στοιχεία της αφηγηματικής ποιητικής γραφής: αρχή και δέση του μύθου, σταδιακή εξέλιξη και κορύφωση και, τέλος, λύση
γ) αντλούν το περιεχόμενό τους από αρχαίους ελληνικούς μύθους, από νεότερες παραδόσεις, από διάφορα δραματικού χαρακτήρα κοινωνικά περιστατικά, από την ιστορική μνήμη, ή έχουν υπόθεση εντελώς πλαστή
δ) παρουσιάζουν έντονα παραμυθιακά και εξωλογικά στοιχεία, δηλαδή στοιχεία που η λογική μας δεν τα δέχεται ως πραγματικά και φυσικά
ε) παρουσιάζουν το χαρακτηριστικό της αφηγηματικής πυκνότητας στην πλοκή του μύθου, με αποτέλεσμα να διακρίνονται από έναν γρήγορο και γοργό ρυθμό στην όλη ροή και εξέλιξη του μύθου
στ) διαφέρουν ριζικά από άλλα αφηγηματικά τραγούδια, γιατί η υπόθεσή τους παρουσιάζει στοιχεία έντονης δραματικότητας.

Πηγή: Λεξικό Λογοτεχνικών Όρων

Δημοτική ποίηση: Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ' Γυμνασίου

Περιηγηθείτε στον πλούτο του δημοτικού μας τραγουδιού μέσα από τους παρακάτω ιστότοπους:

Μυριόβιβλος
Εθνική Μουσική Συλλογή-Δημοτικά Τραγούδια [πηγή: Ελληνική Μουσική Βιβλιοθήκη]

Η ποίηση γενικά διακρίνεται σε προσωπική και απρόσωπη. Στην προσωπική ποίηση ανήκουν όλα τα ποιητικά κείμενα που έχουν γραφεί από γνωστούς δόκιμους ποιητές (π.χ. Κάλβος, Σολωμός, Παλαμάς, Καβάφης, Σικελιανός, Σεφέρης, Ελύτης κ.ά.).

Στη λεγόμενη απρόσωπη ποίηση ανήκουν όλα τα ποιητικά κείμενα για τα οποία δεχόμαστε καταρχήν ότι δημιουργός τους είναι ο λαός. Τα ποιητικά κείμενα αυτής της κατηγορίας, που ο αρχικός τους δημιουργός παραμένει άγνωστος και ανώνυμος και τα αποδίδουμε στη λαϊκή ποιητική δημιουργία, τα ονομάζουμε γενικά δημοτικά τραγούδια.

Το πρόβλημα του πώς δημιουργούνται τα δημοτικά τραγούδια το αντιμετώπισε πρώτος ο Νικόλαος Πολίτης. Συγκεκριμένα, στη μελέτη του Γνωστοί ποιηταί λαϊκών ασμάτων, ο Ν. Πολίτης υποστήριξε και θεμελίωσε τις ακόλουθες απόψεις: ποίηση ομαδική, δηλαδή ποίηση που να δημιουργείται με τρόπο συλλογικό από μια ομάδα προσώπων, δεν μπορεί να υπάρξει. Έτσι, πίσω από κάθε δημοτικό τραγούδι κρύβεται πάντοτε ένας δημιουργός που όμως δεν είχε τη φιλοδοξία της ατομικής προβολής και γι' αυτό παρέμεινε άγνωστος και ανώνυμος.

Αυτή, ακριβώς, η ποιητική δημιουργία του ενός, του άγνωστου και ανώνυμου, επειδή σε μια ορισμένη στιγμή εκφράζει και απηχεί την ψυχική κατάσταση και τα συναισθήματα μιας ευρύτερης ομάδας ή γενικότερα του λαού, γίνεται κτήμα και αγκαλιάζεται από πολλούς. Έτσι, το ποίημα από τον αρχικό και ανώνυμο δημιουργό, περνάει σταδιακά με τη λεγόμενη προφορική παράδοση (=από στόμα σε στόμα) στην ολότητα και υφίσταται μια συνεχή δευτερογενή επεξεργασία. Ο αποδέκτης, δηλαδή, λαός αφαιρεί (ή και προσθέτει) οτιδήποτε δεν ταιριάζει στη δική του ψυχοσύνθεση και στη δική του εκφραστική. Αυτή τη σταδιακή επεξεργασία, μέχρι να φθάσει το ποίημα στην τελική του και ολοκληρωμένη μορφή, ο Ν. Πολίτης την ονομάζει «φθαρτική». Ο όρος αυτός έχει την έννοια ότι ο λαός αφαιρεί ή προσθέτει στοιχεία που αλλοιώνουν (=φθείρουν) την αρχική ποιητική δημιουργία και την προσαρμόζουν στην έκφραση του ομαδικού λαϊκού πνεύματος.

Ένα δημοτικό τραγούδι (π.χ. ένα μοιρολόι ή ένα κλέφτικο) είναι δυνατό να μας έχει παραδοθεί σε διάφορες μορφές. Έτσι, πολλά δημοτικά τραγούδια μπορεί να έχουν το ίδιο θέμα ή να αναφέρονται στο ίδιο πρόσωπο αλλά να παρουσιάζονται με διαφορετικές μορφές. Αυτές τις διαφορετικές μορφές τις ονομάζουμε παραλλαγές. Ο Ν. Πολίτης συνήθιζε, με βάση τις διαφορετικές παραλλαγές του ίδιου τραγουδιού, να συνθέτει μια «νέα» τελική μορφή, ως συνισταμένη όλων των παραλλαγών. Αυτή όμως η μέθοδος θεωρείται σήμερα λαθεμένη, επειδή τελικά παραβιάζει και παραχαράσσει τη μορφή και το χαρακτήρα των παραλλαγών.

Τα δημοτικά τραγούδια μπορούμε να τα χωρίσουμε σε τρεις μεγάλες κατηγορίες:

α) στην πρώτη κατηγορία κατατάσσουμε όλα τα δημοτικά τραγούδια που αναφέρονται γενικά στο λεγόμενο δημόσιο βίο (π.χ. ακριτικά, κλέφτικα, θρήνοι για την άλωση πόλεων κτλ.)
β) στη δεύτερη κατηγορία κατατάσσουμε όσα δημοτικά τραγούδια αναφέρονται σε εκδηλώσεις και συνήθειες του ιδιωτικού βίου (π.χ. της ξενιτιάς, μοιρολόγια, νανουρίσματα, της αγάπης κτλ.)
γ) στην τρίτη κατηγορία θα ενταχθούν οι λεγόμενες παραλογές (βλ. λέξη), που αποτελούν από μόνες τους μιαν ιδιότυπη και ξεχωριστή μορφή δημοτικών τραγουδιών. Τα δημοτικά τραγούδια παρουσιάζουν ορισμένα ιδιαίτερα μορφολογικά χαρακτηριστικά. Τα κυριότερα από αυτά είναι τα εξής:
α) τα περισσότερα δημοτικά τραγούδια, εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων, είναι γραμμένα σε μέτρο ιαμβικό και σε στίχο δεκαπεντασύλλαβο, που χωρίζεται σε δύο ημιστίχια (το πρώτο είναι οκτασύλλαβο, το δεύτερο επτασύλλαβο)
π.χ.

Από μακριά τη χαιρετά || κι από κοντά της λέγει
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15

β) πολύ συχνά το δεύτερο ημιστίχιο αποτελεί επανάληψη και νοηματική αναδίπλωση του πρώτου

π.χ. Εδώ είσαι σκλάβα του πασά, σκλάβα των Αρβανίτων

γ) κανονικά η ομοιοκαταληξία είναι στοιχείο που δε χαρακτηρίζει τα δημοτικά τραγούδια· σπάνια και σε ορισμένα μόνο είδη δημοτικών τραγουδιών, όπως είναι λ.χ. τα λιανοτράγουδα, θα συναντήσουμε το φαινόμενο της ομοιοκαταληξίας
δ) στα δημοτικά τραγούδια, ο κάθε στίχος εκφράζει κανονικά ένα πλήρες και ολοκληρωμένο νόημα· χαρακτηρίζεται δηλαδή ο κάθε στίχος και από συντακτική αυτοτέλεια και από νοηματική πληρότητα.

π.χ. Ο Χάρος έτρωγε ψωμί, κι η κόρη τον κερνούσε

Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις που η αρχή και το χαρακτηριστικό γνώρισμα «στίχος και νόημα» παραβιάζεται (ιδιαίτερα όταν ο στίχος περιέχει κλητική προσφώνηση)

π.χ. Ήλιε μου και τρισήλιε μου και κοσμογυριστή μου

ε) η γλώσσα των δημοτικών τραγουδιών είναι ιδιαίτερα δραστική, ζωντανή και παραστατική· αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η ποιητική εκφραστική στηρίζεται κυρίως στην πληθωρική χρήση του ρήματος και του ουσιαστικού

π.χ. Κατέβηκε, αγκαλιάστηκαν κι απέθαναν κι οι δύο

στ) σε πολλά δημοτικά τραγούδια συναντάμε το χαρακτηριστικό γνώρισμα των άστοχων ερωτημάτων

π.χ. Μήνα σε γάμο ρίχνονται, μήνα σε χαροκόπι;

ζ) ένα άλλο χαρακτηριστικό είναι οι σταθεροί εκφραστικοί τρόποι που, καθώς χρησιμοποιούνται αναλλοίωτοι από ποίημα σε ποίημα, αποτελούν πλέον τα λεγόμενα εκφραστικά μοτίβα
η) ιδιαίτερο επίσης χαρακτηριστικό των δημοτικών τραγουδιών είναι ο λεγόμενος παμψυχισμός: όλα δηλαδή τα άψυχα (βουνά, ποτάμια, δέντρα κτλ.) αποκτούν φωνή και συμπεριφέρονται ως ανθρώπινες οντότητες

π.χ. Ο Όλυμπος κι ο Κίσσαβος, τα δυο βουνά μαλώνουν

Πηγή: Λεξικό Λογοτεχνικών Όρων

1η Ενότητα: "Από τον τόπο μου σε όλη την Ελλάδα" (Νεοελληνική Γλώσσα Β' Γυμνασίου)

Περιβαλλοντικός Χάρτης της Ελλάδας.
Δείτε τα περιβαλλοντικά προγράμματα του 1ου Γυμνασίου Κοζάνης (Βαλταδώρειο): "Εξερευνητές στο Δάσος", "Φύλλο Φίλος μας οδηγεί - Εκπαιδευτικό Orienneering", "Ποτάμια που χωρίζουν -Γεφύρια που ενώνουν", "Ύδωρ: Σημάδια του νερού στον τόπο και στο χρόνο".
Επισκεφθείτε την επίσημη ιστοσελίδα του ΚΠΕ Καστοριάς, για να μελετήσετε το υλικό του

εκπαιδευτικού προγράμματος "Το δάσος" καθώς και την ιστοσελίδα του επίσημου φορέα διαχείρισης του Εθνικού Πάρκου Δάσους Δαδιάς - Λευκίμης - Σουφλίου.
Πληροφορίες για το Φαράγγι του Βίκου .

"Γέφυρα της Ζαχλορούς", 1950, Γιάννης Σπυρόπουλος, Ιδιωτική Συλλογή, Αθήνα
Πληροφορίες για την Ιθάκη .
Διαβάστε (και ακούστε σε απαγγελία Πέτρου Φυσσούν) το ποίημα του Γιώργου Σεφέρη "Ο γυρισμός του ξενιτεμένου".
Διαβάστε την περίληψη και την ανάλυση των αποσπασμάτων της Ραψωδίας ω από τα Ομηρικά Έπη, Οδύσσεια (Α' Γυμνασίου).
Αφού διαβάσετε τα ποιήματα του Οδυσσέα Ελύτη, «Πίνοντας ήλιο κορινθιακό» και «Ο Ήλιος ο ηλιάτορας (απόσπασμα)», του Γιώργου Σεφέρη, «[Ο τόπος μας είναι κλειστός]», του Γιώργου Σαραντάρη, «[Εμείς οι Έλληνες]» και του Γιάννη Ρίτσου, «Ο τόπος μας», να καταγράψετε τα στοιχεία του τοπίου της ελληνικής φύσης που διαμόρφωσαν την ιδιαιτερότητα του ελληνικού λαού.
Να συγκρίνετε τα ποιήματα του Οδ. Ελύτη με τα κολάζ που φιλοτέχνησε ο ίδιος ο ποιητής.
Θυμηθείτε τη σημασία του όρου "Φιλοξενία" και τη φιλοξενία της θεάς Αθηνάς από τον Τηλέμαχο (Ραψωδία α, 109- 173)
Επισκεφθείτε την Πολιτιστική Πύλη του Αρχιπελάγους του Αιγαίου , τον επίσημο ιστότοπο της Γενικής Γραμματείας Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής και τον επίσημο ιστότοπο του Δήμου της Αστυπάλαιας .
Ταξιδέψτε στη Σαμαρίνα, ένα από τα ωραιότερα βλαχοχώρια της Ελλάδας αλλά και στα Ιωάννινα.
Πληροφορίες για τις Λίμνες Πρέσπες και για τη Βασιλική του Αγίου Αχιλλείου .
Πληροφορίες για τον αγαπημένο ήρωα Αστερίξ .
Μάθετε για το ... ράφτινγκ .
Εντοπίστε τα σημαντικότερα σημεία πολιτιστικού ενδιαφέροντος στην Ελλάδα στον Διαδραστικό Πολιτιστικό Χάρτη του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού.
Ασκηθείτε στην περιγραφή και σύγκριση .

Σύνθεση με αχώριστα μόρια (προθηματοποίηση) [Πηγή: Γραμματική Νέας Ελληνικής Γλώσσας Α', Β', Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ σσ. 160-161]

Τα αχώριστα μόρια ή προθήματα είναι λέξεις μονοσύλλαβες ή δισύλλαβες που δε χρησιμοποιούνται ποτέ μόνες τους. Οι περισσότερες από αυτές προέρχονται είτε από προθέσεις είτε από άκλιτες λέξεις της αρχαίας ελληνικής, ενώ λίγες σχηματίστηκαν τα νεότερα χρόνια.
Ορισμένα από τα πιο συνηθισμένα αχώριστα μόρια είναι τα εξής:
α) α- (αν-, ανα-): προσδίδει στο β΄ συνθετικό στερητική σημασία, π.χ. αδύνατος (α + δυνατός), ανήλιος (αν + ήλιος), αναδουλειά (ανα + δουλειά).
β) ανα- (αν-): προσδίδει στο β΄ συνθετικό τη σημασία του «επάνω», «πάλι», «πίσω», π.χ. ανασηκώνω (ανα + σηκώνω), αναγέννηση (ανα + γέννηση), αναρωτιέμαι (ανα + -ρωτιέμαι).
γ) απο- (απ-, αφ-): προσδίδει στο β΄ συνθετικό τη σημασία της «απομάκρυνσης», της «αφαίρεσης»,του «χρόνου» και άλλες σημασίες, π.χ. απόκοσμος (απο + κόσμος), αποδυναμώνω (απο + δυναμώνω), απόβραδο (απο + βράδυ).
δ) δια- (δι-): προσδίδει στο β΄ συνθετικό τη σημασία του «ανάμεσα», «παντού» και άλλες σημασίες, π.χ. διατρέχω (δια + τρέχω), διασπορά (δια + σπορά), διέξοδος (δι + έξοδος).
ε) δυσ-: προσδίδει στο β΄ συνθετικό τη σημασία του «δύσκολου», του «κακού», π.χ. δυσμορφία (δυσ+ μορφή), δύσκαμπτος (δυσ + καμπή).
στ) εν- (εμ-, εγ-): προσδίδει στο β΄ συνθετικό τη σημασία του «μέσα», π.χ. εντοιχίζω (εν + τοιχίζω),εμποτίζω (εμ + ποτίζω), εγκοπή (εγ + κοπή).
ζ) επι- (επ-, εφ-): προσδίδει στο β΄ συνθετικό τη σημασία του «επάνω» και άλλες σημασίες, π.χ. επιγραφή (επι + γραφή), επίγραμμα (επι + γράμμα), επέκταση (επ + έκταση), έφιππος (εφ + ίππος).
η) κατα- (κατ-, καθ-): προσδίδει στο β΄ συνθετικό τη σημασία του «κάτω», της «εναντίωσης», της «υπερβολής» και άλλες σημασίες, π.χ. κατάβαση (κατα + βάση), καταδιώκω (κατα + διώκω), καταγοητεύω (κατα + γοητεύω).
θ) ξε- (και ξ- πριν από φωνήεν): προσδίδει στο β΄ συνθετικό τη σημασία του «έξω», του «πολύ», της στέρησης, π.χ. ξεσπιτώνω (ξε + σπιτώνω), ξετρελαίνω (ξε + τρελαίνω), ξεπουλώ (ξε + πουλώ).
ι) παρα- (παρ-): προσδίδει στο β΄ συνθετικό τη σημασία του «ενώπιον», του «εναντίον», της απόκλισης από το νόημα του β΄ συνθετικού και άλλες σημασίες, π.χ. παρελαύνω (παρα + ελαύνω), παραβαίνω (παρα + βαίνω), παραγνωρίζω (παρα + γνωρίζω).
ια) συν- (συγ-, συλ-, συμ-, συρ-, συσ-, συ-, συνε-): προσδίδει στο β΄ συνθετικό τη σημασία του «μαζί»,π.χ. συνεργασία (συν + εργασία), συγγενής (συγ + γένος), συρροή (συρ + ροή).
ιβ) υπο- (υπ-, υφ-): προσδίδει στο β΄ συνθετικό τη σημασία του «από κάτω» και του «μείον», π.χ. υποστήριξη (υπο + στήριξη), υπόταση (υπο + τάση).

"Θέρμος Αιτωλοακαρνανίας", 1921, Κωνσταντίνος Μαλέας, Εθνική Πινακοθήκη, Αθήνα
- Ασκηθείτε στην παραγωγή και σύνθεση λέξεων στον ιστότοπο Ελληνικός Πολιτισμός:
- Διάκριση παράγωγων και σύνθετων λέξεων, εδώ
- Τα αχώριστα μόρια στα νέα ελληνικά- βρίσκω τις λέξεις, εδώ και εδώ.
- Θεωρία και Ασκήσεις για το υποκείμενο από τον Ελληνικό Πολιτισμό:
- Θεωρία και ασκήσεις στην παράγραφο και στα είδη της παραγράφου, εδώ.