Τρίτη 3 Φεβρουαρίου 2026

Διδώ Σωτηρίου, "'Οταν πρωτοκατέβηκα στη Σμύρνη'" (Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Β' Γυμνασίου)

 ΔΙΔΩ ΣΩΤΗΡΙΟΥ (1909-2004)


Η Διδώ Σωτηρίου γεννήθηκε στο Αϊδίνι της Μικράς Ασίας, κόρη του Ευάγγελου Παππά και της Μαριάνθης Παπαδοπούλου. Το 1919 εγκαταστάθηκε με την οικογένειά της στη Σμύρνη και μετά την καταστροφή του 1922 κατέφυγαν στην Ελλάδα. Στην Αθήνα ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές της με δασκάλους μεταξύ άλλων τους λογοτέχνες Κώστα Παρορίτη και Σοφία Μαυροειδή-Παπαδάκη. Φοίτησε στο γαλλικό ινστιτούτο Αθηνών και το 1937 παρακολούθησε για λίγους μήνες μαθήματα γαλλικής λογοτεχνίας στο πανεπιστήμιο της Σορβόννης. Από το 1936 στράφηκε επαγγελματικά προς τη δημοσιογραφία. Συνεργάστηκε με το περιοδικό Γυναίκα (ως αρχισυντάκτρια) και τις εφημερίδες Νέος Κόσμος και Ριζοσπάστης (αρχισυντάκτρια από το 1944), ενώ κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής συνεργάστηκε με τις Μέλπω Αξιώτη, Έλλη Αλεξίου, Έλλη Παππά, Τιτίκα Δαμασκηνού, Ηλέκτρα Αποστόλου, Χρύσα Χατζηβασιλείου και άλλες ελληνίδες της αντίστασης.
Πήρε μέρος στο συνέδριο της Κοινωνίας των Εθνών στη Γενεύη το 1935, όπου γνωρίστηκε με τη σύντροφο του Λένιν Αλεξάνδρα Κολοντάι και στο ιδρυτικό συνέδριο της Δημοκρατικής Ομοσπονδίας Γυναικών το 1945 στο Παρίσι. Στη λογοτεχνία πρωτοεμφανίστηκε το 1959 με την έκδοση του μυθιστορήματος "Οι νεκροί περιμένουν". Έργα της μεταφράστηκαν σε πολλές ξένες γλώσσες. Η Διδώ Σωτηρίου ανήκει στους έλληνες πεζογράφους του μεσοπολέμου. Το έργο της κινείται στα πλαίσια του ρεαλισμού με έντονη την παρουσία του αυτοβιογραφικού στοιχείου και της συναισθηματικής συμμετοχής του συγγραφέως στις περιπέτειες των ηρώων της, και αντλεί τη θεματολογία του από τη μικρασιατική καταστροφή, την περίοδο του εμφυλίου και την μετά τον εμφύλιο περίοδο της ελληνικής ιστορίας. Με τα "Ματωμένα χώματα" η Σωτηρίου εγκαινίασε την πορεία της προς μια γραφή που συνδυάζει τη μυθιστορηματική τεχνική με μια προοπτική εξέτασης των θεμάτων της από ιστορική σκοπιά, πορεία που συνέχισε και στα δύο επόμενα μυθιστορήματά της την "Εντολή", με θέμα την υπόθεση Μπελογιάννη και το "Κατεδαφιζόμεθα". Πέθανε το 2004.
[Πηγή: Εθνικό Κέντρο Βιβλίου]

  • Για αναλύσεις του αποσπάσματος, εδώ και εδώ.


Επισκεφθείτε τον ιστότοπο του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών για να αντλήσετε περισσότερες πληροφορίες για τη Σμύρνη πριν από την καταστροφή της: http://www.kms.org.gr/

Σάββατο 31 Ιανουαρίου 2026

Διονύσιος Σολωμός, Ελεύθεροι Πολιορκημένοι (Κείμενα Νεοελληνικής Γλώσσας Γ' Γυμνασίου - Δημιουργική Γραφή)

 Βρεθήκαμε λοιπόν και στο πολιορκημένο Μεσολόγγι την άνοιξη του 1826. Ο Σουλιώτης πολεμιστής και η Μεσολογγίτισσα μάνα μοιράζονται τις σκέψεις τους μαζί μας . Το Γ1 μάς τις αποκαλύπτει.

Στέλλα Γκ.

Ναταλία Μ.
Κωνσταντίνος Μ.

Βασιλική Γκ.

Σοφία Βλ.

Ελένη Γ.

Ιωάννα Ακ.

Στέργιος Κ.



Δευτέρα 26 Ιανουαρίου 2026

2. Το εμπόριο και ο πολιτισμός του Ισλάμ ΙΙ. Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ ΙΣΛΑΜ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΑ

 

Αντόν Τσέχωφ, "Ο Παχύς και ο Αδύνατος" (Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ' Γυμνασίου)

 Βιογραφικά στοιχεία για τον Αντόν Τσέχωφ, εδώ.

Μια πολύ ενδιαφέρουσα ψυχογραφική και πολιτικοκοινωνική ανάλυση του αποσπάσματος, εδώ.

Ανάλυση του διηγήματος και φύλλα εργασίας, εδώ.


 

Παρασκευή 23 Ιανουαρίου 2026

Οδύσσεια: Ραψωδία ε (Στη σπηλιά της Καλυψώς - Η σχεδία του Οδυσσέα)

 Δεν γράφουμε μόνο αλλά και ... ζωγραφίζουμε! Η σπηλιά της Καλυψώς και η σχεδία του Οδυσσέα διά χειρός Βασιλικής Τσ. (Α6), Αντωνίας Τ. και Μαρίας Δ. (Α5).

Βασιλική Τσ.



Αντωνία Τ.

Μαρία Δ.



4η Ενότητα: "Το σχολείο στο χρόνο" (Νεοελληνική Γλώσσα Β' Γυμνασίου)

 

  • Περισσότερες πληροφορίες για την εκπαίδευση στην κλασική Αθήνα θα βρείτε στον ιστότοπο του Ιδρύματος Μείζονος Ελληνισμού.
  • Έχεις σκεφτεί ποτέ πώς θα ήταν η ζωή σου αν δεν είχες τη δυνατότητα να πας σχολείο; Πώς θα ήταν η καθημερινότητά σου αν δεν ήξερες να διαβάζεις και να γράφεις; Σε κάποιες γωνιές του κόσμου, υπάρχουν παιδιά που στερούνται το δικαίωμα στη μάθηση.  Επισκεφθείτε την ιστοσελίδα του "Μικρού Αναγνώστη" και εντοπίστε περιοχές του πλανήτη μας, όπου "οι πόρτες του σχολείου είναι κλειστές".


  • Επισκεφθείτε την επίσημη ιστοσελίδα της ΟΥΝΕΣΚΟ  (Εκπαιδευτικός, Επιστημονικός και Πολιτιστικός Οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών (UNESCO - United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organization). 
  • Το Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο πρωτοπορεί στην τηλεκπαίδευση. Επισκεφθείτε τον επίσημο δικτυακό τόπο και γνωρίστε τις δυνατότητές του. Και φυσικά μην ξεχνάτε το Ψηφιακό Σχολείο
Σχολείο στο Ζαγόρι, 1962

 Διαβάστε αποσπάσματα από  Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας: [Η Αστραδενή στο νέο σχολείο της] της Ευγενίας Φακίνου, "Η Νέα Παιδαγωγική" του Νίκου Καζαντζάκη , "Να 'σαι καλά, δάσκαλε"του Γιώργου Ιωάννου, "Οι έλεγχοι" των Ζαν Ζακ Σεμπέ - Ρενέ Γκοσινύ.


  • Ο Αρκάς έχει επίσημο δικτυακό τόπο. Επισκεφθείτε τον για γέλια μέχρι ...δακρύων.
  • Θεωρία για το ρήμα και τις διαθέσεις του, εδώ.
  • Θεωρία και ασκήσεις για το αντικείμενο του ρήματος, τα μονόπτωτα και δίπτωτα ρήματα, εδώ.
  • Δείτε φωτογραφίες μαθητών απ'  όλο τον κόσμο στην προσπάθειά τους να φτάσουν στο σχολείο τους.

Τετάρτη 14 Ιανουαρίου 2026

7ος Καλλιτεχνικός και Συγγραφικός Διαγωνισμός «Τα Αρχεία διηγούνται ιστορίες και ζωγραφίζουν»

 

Γενικά Αρχεία του Κράτους

Τμήμα ΓΑΚ Λάρισας& Αρχειοφυλακείο Αγιά

Λάρισα, 12 Ιανουαρίου 2026

   Αρ. Πρωτ.: 1

7οςΚαλλιτεχνικός και Συγγραφικός Διαγωνισμός 

«Τα Αρχεία διηγούνται ιστορίες και ζωγραφίζουν»

Σχολικό έτος : 2025-2026

Ανακοίνωση και Οργάνωση του Διαγωνισμού:

Τα ΓΑΚ Λάρισας διοργανώνουνμαθητικό διαγωνισμό που απευθύνεται σε μαθητές Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης με θέμα:

 «Τα Αρχεία διηγούνται ιστορίες και ζωγραφίζουν…

για τη ΓΥΝΑΙΚΑ» 

Στόχοι του Διαγωνισμού:

  • Να ενημερωθούν οι μαθητές σχετικά με το έργο των Γενικών Αρχείων του Κράτους,
  • να εξοικειωθούν με την έρευνα σε αρχειακές πηγές,
  • να κατανοήσουν τη χρησιμότητα της διατήρησης και διαφύλαξης των αρχείων,
  • να ευαισθητοποιηθούν σε θέματα που αφορούν την τοπική ιστορία,

·         να εκφραστούν δημιουργικά ως προς το θέμα με όποιον από τους δύο τρόπους επιθυμούν (ζωγραφική, συγγραφή κειμένου).

Ποιοι  μπορούν να συμμετέχουν:

Στο σχολικό διαγωνισμό μπορούν να συμμετέχουν όλοι οι μαθητές Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης όλων των σχολείων της Περιφερειακής Ενότητας Λάρισας.

ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ Ε (α΄μέρος ) Στο νησί της Καλυψώς -ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ Ε ( β΄μέρος ) Η σχεδία του Οδυσσέα, το ναυάγιο (Ελένη Μουτάφη) ( Ελένη Μουτάφη )

Στο νησί της Καλυψώς (α' μέρος)

Η σχεδία του Οδυσσέα, το ναυάγιο (β' μέρος)


4. Εικαστικές Τέχνες και Μουσική

 

Δείτε επίσης:
 

Σάββατο 10 Ιανουαρίου 2026

Αντουάν ντε Σαιντ -Εξυπερύ, Ο μικρός πρίγκιπας και η αλεπού (Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Β' Γυμνασίου)

 

  

Περίληψη: Στο απόσπασμα, ο μικρός πρίγκιπας μετά από πολλές περιπλανήσεις φτάνει σε έναν κήπο
με τριαντάφυλλα. Εκεί διαπιστώνει ότι τελικά το τριαντάφυλλό του δεν ήταν το μοναδικό στον κόσμο, όπως πίστευε, άρα και ο ίδιος δεν είναι κάτι το ξεχωριστό. Ενώ θρηνεί για αυτό που θεωρεί απώλεια, ξαφνικά συναντά μια αλεπού, η οποία προθυμοποιείται να του διδάξει την έννοια του «ημερώματος». Μέσα από τη διαδικασία αυτή ο μικρός πρίγκιπας θα συνειδητοποιήσει ότι σημασία δεν έχει η εξωτερική όψη των πραγμάτων αλλά οι πραγματικοί δεσμοί που δημιουργούνται μέσα από τη φιλία. Η ανακάλυψη αυτή θα του δημιουργήσει τη βεβαιότητα ότι το τριαντάφυλλό του είναι πραγματικά μοναδικό, αφού είναι αυτό με το οποίο έχει δημιουργήσει βαθιά συναισθηματική σχέση.


Σχόλια:
Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί την ιστορία του μικρού πρίγκιπα και της αλεπούς, για να καταδείξει την αντίθεση μεταξύ του «φαίνεσθαι» και του «είναι», της εξωτερικής όψης δηλαδή των πραγμάτων και του πραγματικού αλλά δύσκολα αντιληπτού περιεχομένου. Η κατανόηση του κόσμου μας προκύπτει μόνο από την ενασχόληση με τον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου, του «άλλου», που θα μας επιτρέψει να ανακαλύψουμε το περιεχόμενο και τη μοναδικότητα του κάθε ατόμου. Αυτό θα μας επιτρέψει να συνδεθούμε συναισθηματικά μαζί του, να χτίσουμε πραγματικές και ουσιαστικές σχέσεις.

Ο μικρός πρίγκιπας: Μικρός πρίγκιπας είναι το κάθε παιδί, το οποίο αφήνει  τον παιδικό κόσμο -τον δικό του μικρό πλανήτη, τον φανταστικό κόσμο του- και μυείται σταδιακά στον κόσμο των ενηλίκων και στην πραγματικότητα. Ο  μικρός πρίγκιπας κατακτά τη γνώση και συνειδητοποιεί την περιπλοκότητα των ανθρωπίνων σχέσεων, εγκαταλείποντας τους μύθους και την ατελή ανάγνωση του κόσμου, που συνοδεύει την παιδική ηλικία.

Η αλεπού: τυπικό παραμυθιακό πρόσωπο που στον αρχικό συμβολισμό του υποδηλώνει την πονηριά

και την εξαπάτηση. Στο απόσπασμα αυτό συμβολίζει την καθοδήγηση και τη μύηση στην ενηλικίωση και τη σοφία της ζωής.

Τριανταφυλλόκηπος: η κοινωνική πραγματικότητα, ο κόσμος που μας περιβάλλει. Η είσοδος στον τριανταφυλλόκηπο υποδηλώνει την κοινωνικοποίηση του ατόμου, που πολλές φορές απαιτεί την ομοιογένεια και την απόλυτη συμμόρφωση του ατόμου.

Ενότητες -πλαγιότιτλοι:

1η : «Έτυχε όμως …στο γρασίδι, έκλαψε» : Η συνάντηση με τα τριαντάφυλλα και η διάψευση της μοναδικότητας του δικού του τριαντάφυλλου.

2η : «Τότε είναι που … Αν θες ένα φίλο, ημέρωσέ με!» Η γνωριμία με την αλεπού και η έννοια του «ημερώματος».

3η: «-Τι πρέπει να κάνω; … ένα μυστικό» Η διαδικασία του ημερώματος.

4η: «Ο μικρός πρίγκιπας πήγε …για να το θυμάται» Η επιστροφή στον τριανταφυλλόκηπο και το «μυστικό» της αλεπούς.

 


Αφήγηση -αφηγητής: γ’ πρόσωπη, ετεροδιηγητικός, παντογνώστης, μηδενική εστίαση, εξωτερική οπτική γωνία.

Αφηγηματικοί τρόποι: αφήγηση, περιγραφή, διάλογος (κυρίαρχος τρόπος), εσωτερικός μονόλογος, ελεύθερος πλάγιος λόγος (σκέψεις μικρού πρίγκιπα)

Αφηγηματικός χρόνος: γραμμικός, αναδρομική αφήγηση (στα λόγια του μικρού πρίγκιπα)

Γλώσσα -ύφος: απλή (μετάφραση) χωρίς περίτεχνες φράσεις, γλαφυρό ύφος

Εκφραστικά μέσα

Μεταφορές π.χ. με την καρδιά βλέπεις καλά.

Παρομοιώσεις πχ. η ζωή μου θα είναι σαν ηλιόλουστη.

Προσωποποιήσεις π.χ. Είμαστε τα τριαντάφυλλα, είπαν τα τριαντάφυλλα.

Επαναλήψεις π.χ. Τι πάει να πει «ημερώσει»;

Αντιθέσεις π.χ. μόνο με την καρδιά βλέπεις καλά -την ουσία δεν την βλέπουν τα μάτια.

Εικόνες π.χ. Εσύ όμως έχεις μαλλιά χρώμα χρυσαφένιο.


Πέμπτη 8 Ιανουαρίου 2026

Διονύσιος Σολωμός, Ελεύθεροι Πολιορκημένοι (Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ' Γυμνασίου)

 

 Οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι είναι από τα κορυφαία έργα του Σολωμού και της νεοελληνικής ποίησης γενικότερα. Μπορούμε επίσης να πούμε ότι είναι το έργο ζωής του Σολωμού, αφού, όπως φαίνεται, τον απασχόλησε σε όλη τη διάρκεια της ώριμης ποιητικής του περιόδου.

Θέμα του είναι ο ηρωικός αγώνας των Μεσολογγιτών κατά τη δεύτερη πολιορκία του Μεσολογγίου (1825-1826) ως την απεγνωσμένη έξοδο, την παραμονή των Βαΐων. Ο ποιητής ξεκινώντας από το συγκεκριμένο ιστορικό γεγονός ανάγεται στον αγώνα του ανθρώπου για την ηθική, την εσωτερική του ελευθερία. Το έργο όμως ποτέ δεν ολοκληρώθηκε και έφτασε σ' εμάς σε χειρόγραφα «αποσπάσματα» συγκροτημένα σε τρία Σχεδιάσματα1

  

Θεόδωρος Βρυζάκης, Η έξοδος του Μεσολογγίου, 1853

 

Αναλύσεις για τα αποσπάσματα του βιβλίου: εδώ , εδώ και εδώ

·         Για τη ζωή και το έργο του Διονύσιου Σολωμού

·         Διονύσιος Σολωμός (σχολιασμός του έργου του)

·         Διαδικτυακές πηγές για τη ζωή και το έργο του Διονύσιου Σολωμού

·         Διονύσιος Σολωμός, Ελεύθεροι Πολιορκημένοι

 ·         Καντάτα Ελευθερίας

Η έξοδος  του Μεσολογγίου στην Τέχνη

που το καθένα τους αντιπροσωπεύει όχι μονάχα διαφορετικό στάδιο επεξεργασίας αλλά και διαφορετική ποιητική αντίληψη. Το αρχικό σχεδίασμα, «συνθεμένο εις είδος προφητικού θρήνου εις το πέσιμο του Μεσολογγίου», πρέπει να γράφτηκε γύρω στα 1830. Παρουσιάζει στενή σχέση με το 5ο κεφ. της Γυναίκας της Ζάκυθος. Το Β' Σχεδίασμα, σε στίχους δεκαπεντασύλλαβους ομοιοκατάληκτους ζευγαρωτούς, «εις το οποίον εικονίζοντο τα παθήματα των γενναίων αγωνιστάδων εις τες υστερινές ημέρες της πολιορκίας έως οπού έκαμαν το γιουρούσι», το δούλευε ο ποιητής από το 1833 ως το 1844, οπότε αρχίζει να το ξαναπλάθει σε νέα μορφή (Γ' Σχεδίασμα), σε στίχους λιτούς, χωρίς ομοιοκαταληξίες, αλλά αρμονικότατους.

Πηγή: http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/2700/Keimena-Neoellinikis-Logotechnias_A-Lykeiou_html-empl/indexD2_1.html




 

Σάββατο 20 Δεκεμβρίου 2025

Ελισάβετ Μουτζάν- Μαρτινέγκου και Ελένη Μπούκουρα: Δυο γυναίκες συνομιλούν (Δημιουργική Γραφή) (Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ' Γυμνασίου)

 Αφού διαβάσαμε το απόσπασμα από την "Αυτοβιογραφία" της Ελισάβετ και τη μυθιστορηματική βιογραφία της Ελένης - από το συγγραφικό χέρι της Ρέας Γαλανάκη, βεβαίως! βεβαίως! -και προβληματιστήκαμε για τη θέση της γυναίκας τον 19ο αι., αναρωτηθήκαμε τι θα έλεγε η μία στην άλλη, αν είχαν τη δυνατότητα να επικοινωνήσουν! Μην ξεχνάμε ότι οι δύο γυναίκες φυσικά και δεν συναντήθηκαν ποτέ! Η Μουτζάν - Μαρτινέγκου πεθαίνει το 1832, όταν η Μπούκουρα είναι μόλις 10 ετών. Αυτό βέβαια σε τίποτε δεν μας εμποδίζει! Οπότε η Βασιλική Γκ. και η Στέλλα Γκ. από το Γ1, σαν άλλες ... Ελισάβετ στείλανε την επιστολή τους στην Ελένη, για να εκμυστηρευθούν τα βάσανά τους!

Βασιλική Γκ.


 
Στέλλα Γκ.

Τετάρτη 10 Δεκεμβρίου 2025

2. Η Άλωση της Πόλης

 

3η ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΙΜΑΣΤΕ ΟΛΟΙ ΙΔΙΟΙ. ΕΙΜΑΣΤΕ ΟΛΟΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ. (Νεοελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου)

Για το θέμα μπορείτε επίσης να δείτε:

 

Σάββατο 6 Δεκεμβρίου 2025

Άννα Φρανκ, Το ημερολόγιο της Άννας Φρανκ (Δημιουργική Γραφή και Παραγωγή Λόγου)

 Ολοκληρώσαμε και τη μελέτη του αποσπάσματος από "Το ημερολόγιο της Άννας Φρανκ" και το Β3 κλήθηκε να μπει στη θέση της Μαργκότ, αλλά και να διατυπώσει την άποψή του για τους ιδανικούς γονείς (κι αν αυτοί υπάρχουν φυσικά...). Η Ελευθερία, η Ειρήνη, η Μπελκίσα, ο Νικήτας, η Δήμητρα και  η Παναγιώτα παρουσιάζουν τα ... πονήματά τους.

Αγαπητό μου ημερολόγιο, ...

Ειρήνη 

Μπελκίσα
Ελευθερία
Νικήτας

Παναγιώτα

Ποιοι είναι οι ιδανικοί γονείς; Υπάρχουν;

Δήμητρα 

Ειρήνη
Παναγιώτα
Ελευθερία

Μπελκίσα

3η Ενότητα: "Φίλοι για πάντα" (Νεοελληνική Γλώσσα Β' Γυμνασίου)

 

Η προσωπικότητά μας καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από τις σχέσεις μας με τους άλλους. Το «εγώ» διαμορφώνεται σε σχέση με το «εμείς». Για τη σχέση μας με τους άλλους και για τη κοινωνική μας φύση, μελετήστε τον όρο φιλία σε όλες τις εκφάνσεις του,

  •  

Τρίτη 2 Δεκεμβρίου 2025

ΙΙΙ. ΑΝΑΣΥΣΤΑΣΗ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ ΚΑΙ ΥΠΟΤΑΓΗ ΣΤΟΥΣ ΟΘΩΜΑΝΟΥΣ 1. Εξάπλωση των Τούρκων και τελευταίες προσπάθειες για ανάσχεσή τους

 

 

Δείτε επίσης:

Ελισάβετ Μουτζάν -Μαρτινέγκου, "Αυτοβιογραφία" (Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ' Γυμνασίου)

Προσωπογραφία της Ελισάβετ Μουτζάν -Μαρτινέγκου

 



Για το έργο και τη γλώσσα των κειμένων της Ελισάβετ Μουτζάν -Μαρτινέγκου, συμβουλευτείτε τις "Ψηφίδες για την
ελληνική γλώσσα"
.

Για την ανάλυση του αποσπάσματος του σχολικού εγχειριδίου, χρήσιμες πληροφορίεςθα βρείτε στο ιστολόγιο "Πειραματισμοί"

Έλλη Αλεξίου, "Όμως ο μπαμπάς δεν ερχόταν" [Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Β' Γυμνασίου]

 

Περίληψη: Με φόντο την μεταπολεμική Ελλάδα και την περίοδο των Χριστουγέννων, μια εργατική οικογένεια με πατέρα πολιτικό εξόριστο αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα επιβίωσης. Η μητέρα αποφασίζει να στραφεί στην επαιτεία, γεγονός που όμως παρουσιάζει στα δυο παιδιά της με τη μορφή διασκέδασης. Το ενδιαφέρον των παιδιών στρέφεται στην απόκτηση ενός παιδικού παιχνιδιού, ενός σιδηρόδρομου. Το τρενάκι της βιτρίνας αποτελεί το αντικείμενο του πόθου για όλα τα παιδιά της γειτονιάς, τα οποία ανταγωνίζονται μεταξύ τους για το ποιο θα το αποκτήσει. Η απόκτηση του σιδηρόδρομου συνδέεται με την επιστροφή του εξόριστου πατέρα, ο οποίος όμως δεν έρχεται. Με το τέλος των γιορτών αποδεικνύεται ότι κανένα παιδί δεν κατάφερε να αποκτήσει τον σιδηρόδρομο. Ωστόσο το όνειρο παραμένει ζωντανό, όσο περιμένουν την επιστροφή του πατέρα.

Η μητέρα: μια απλή γυναίκα του λαού, που όμως αντιμετωπίζει τη ζωή και την απουσία του συζύγου με αγωνιστικότητα και καρτερικότητα. Το μαχητικό της πνεύμα φαίνεται στην απόφασή της να επαιτήσει, χωρίς αυτό να τη μειώνει ούτε στα δικά της μάτια ούτε στων παιδιών της. Είναι αποφασισμένη να επιβιώσει αυτή και η οικογένειά της, χωρίς όμως να δημιουργήσει κάποιο αίσθημα ταπείνωσης στα παιδιά. Αποφεύγει να διαψεύσει τα όνειρα των παιδιών, ενθαρρύνοντάς τα και συνδέοντας την εκπλήρωση των προσδοκιών τους με την έλευση του πατέρα.

Ενότητες – Πλαγιότιτλοι:

1.      «Η Αγγελικούλα …θα του το πω»: Η απόφαση της μητέρας για την επαιτεία και το αίτημα των παιδιών για τον σιδηρόδρομο.

2.      «Στην οδό Αιόλου …για τις γιορτές»: Οι προσδοκίες των παιδιών μπροστά στη βιτρίνα.

3.      «Η Αγγελικούλα με τη μαμά …τα ορφανεμένα μας τα σπίτια…»: Η διάψευση των παιδικών ονείρων.

 

·         Αφήγηση/αφηγητής: γ’ πρόσωπη, εξωτερική οπτική γωνία/παντογνώστης

·         Αφηγηματικές μέθοδοι: διάλογος (δραματική αμεσότητα,θεατρικότητα), αφήγηση, περιγραφή.

·         Αφηγηματικός χρόνος: διακεκομμένος (αναλήψεις: «Πάντα της ξενοδούλευε», προλήψεις: «Θα λέμε και τα κάλαντα της εξορίας;»)

·         Γλώσσα/ύφος: απλή, φυσική, λαϊκοί γλωσσικοί τύποι που φανερώνουν το μορφωτικό και ταξικό επίπεδο των ηρώων («στην οδός Αιόλου»)./απλό, λιτό.

Εκφραστικά μέσα

·         Μεταφορές π.χ. «Θα πάμε άμα σφίξει ο κόσμος».

·         Επαναλήψεις π.χ. «Θα πάμε άμα σφίξει ο κόσμος» - «Και πότε θα σφίξει ο κόσμος;»

·         Εικόνες (τοπία, πρόσωπα, καταστάσεις)

·         Αντιθέσεις π.χ. «Αν ερχόταν ο μπαμπάς μας από την εξορία» -«Κανένας όμως μπαμπάς δεν ήρθε από την εξορία».

 

ΕΛΛΗ ΑΛΕΞΙΟΥ (1894-1988) 


Η Έλλη Αλεξίου γεννήθηκε στο Ηράκλειο της Κρήτης, κόρη του εκδότη Στυλιανού Αλεξίου και της Ειρήνης Ζαχαριάδη. Είχε τρία μεγαλύτερα αδέρφια, τη Γαλάτεια, το Ραδάμανθυ και το Λευτέρη. Φοίτησε στο Σχολαρχείο του Ηρακλείου. Κατά τη διάρκεια της επανάστασης του Θέρισσου ο πατέρας της συνελήφθη και φυλακίστηκε για συνεργασία με τους επαναστάτες. Δυο χρόνια αργότερα πέθανε η μητέρα της από αποπληξία. Το 1910 αποφοίτησε από το Ανώτερο Παρθεναγωγείο του Ηρακλείου και ένα χρόνο αργότερα επισκέφτηκε για πρώτη φορά την Αθήνα, όπου μπήκε στο λογοτεχνικό κύκλο της Δεξαμενής και γνωρίστηκε με λογοτέχνες όπως οι Καρκαβίτσας, Βλαχογιάννης, Θεοτόκης, Τραυλαντώνης, Κονδυλάκης, Αυγέρης, Βάρναλης. Ο τελευταίος τη ζήτησε σε γάμο και ο πατέρας της δέχτηκε με αναβολή τεσσάρων χρόνων.
Το 1913 μετά από απόφαση της κρητικής Πολιτείας εξετάστηκε από την Αρσάκειο Παιδαγωγική Ακαδημία και αναγνωρίστηκε ως Διπλωματούχος. Το 1914 διορίστηκε στο Γ΄ Χριστιανικό Γυμνάσιο της Αγίας Παρασκευής στο Ηράκλειο και τον επόμενο χρόνο διορίστηκε στο Πρότυπο Διδασκαλείο της πόλης. Το 1919 έγινε διπλωματούχος του Institut Superieur d’ Etudes Francaises και διορίστηκε στο Ανώτερο Παρθεναγωγείο Ηρακλείου. Την ίδια χρονιά γνωρίστηκε στη Δεξαμενή με το Βάσο Δασκαλάκη, με τον οποίο παντρεύτηκε το 1920 στο Παρίσι. Τον επόμενο χρόνο πέθανε ο πατέρας της από καρκίνο. Το 1925 αποφοίτησε από τη Γερμανική Σχολή Αθηνών. Το 1928 γράφτηκε στο Κ.Κ.Ε. και το 1934 πήρε μέρος στην ίδρυση της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών. Δυο χρόνια αργότερα συνελήφθη από την Ειδική Ασφάλεια της δικτατορίας της τετάρτης Αυγούστου και ανακρίθηκε. Το 1938 χώρισε με τον Δασκαλάκη. Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής έζησε μόνη στην Καλλιθέα και έδρασε στα πλαίσια του Ε.Α.Μ. Το 1945 ταξίδεψε στο Παρίσι με υποτροφία της γαλλικής κυβέρνησης, παρακολούθησε μαθήματα στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης και γνωρίστηκε με Γάλλους λογοτέχνες όπως οι Λουί Αραγκόν και Πωλ Ελυάρ.

Το 1948 πήρε μέρος στο πρώτο συνέδριο διανοουμένων του Βρότσλαβ και διορίστηκε εκπαιδευτική σύμβουλος από την Επιτροπή Βοηθείας Παιδιού και ένα χρόνο αργότερα στο πρώτο συνέδριο ειρήνης στο Παρίσι. Το 1949 αυτοεξορίστηκε στη Ρουμανία και πήρε μέρος στο δεύτερο συνέδριο ειρήνης. Συμμετείχε επίσης στη Συνδιάσκεψη για την Εκπαίδευση στη Βιέννη (1952), στο πρώτο παγκόσμιο συνέδριο δημοκρατικών γυναικών στην Κοπεγχάγη (1953), στη Λογοτεχνική Συνδιάσκεψη του Βερολίνου (1957). Το 1952 επισκέφτηκε τη Σοβιετική Ένωση μετά από πρόσκληση της κυβερνήσεως και το 1961 πήρε μέρος στις γιορτές για τον ουκρανό ποιητή Ταράς Γ. Σεφτσένκο στην ίδια χώρα. Από το 1962 συγκατοίκησε με τον Μάρκο Αυγέρη στην Αθήνα. Το 1965 επανέκτησε την ελληνική ιθαγένεια και το 1966 συνελήφθη για παραπεμπτικό βούλευμα που είχε εκδοθεί εναντίον της το 1952. Αθωώθηκε πανηγυρικά. Συνέχισε την πολυποίκιλη λογοτεχνική, εκπαιδευτική και πολιτική της δράση κατά τη διάρκεια της δικτατορίας του Παπαδόπουλου και μετά τη μεταπολίτευση έδωσε πολλές διαλέξεις σε πολλές ελληνικές πόλεις. Πέθανε στην Αθήνα. Η Έλλη Αλεξίου πραγματοποίησε την πρώτη της εμφάνιση στο χώρο της λογοτεχνίας το 1923 με τη δημοσίευση του διηγήματος "Φραντζέσκος" στο περιοδικό Φιλική Εταιρεία. Κατά τη διάρκεια της ζωής της ασχολήθηκε με την πεζογραφία, το θέατρο, την επιστήμη της Παιδαγωγικής, τη λογοτεχνική μετάφραση, το παιδικό βιβλίο και άλλους τομείς του γραπτού λόγου, αφήνοντας μεγάλο σε έκταση έργο. Η πεζογραφία της αποτυπώνει έμμεσα τον προβληματισμό της για την κοινωνική δικαιοσύνη, όπως αυτός διαμορφώθηκε και μέσα από την πολιτική της ιδεολογία και κινείται στα πλαίσια της ρεαλιστικής γραφής, με έντονη ωστόσο την παρουσία του προσωπικής συναισθηματικής εμπλοκής και του ψυχογραφικού στοιχείου. 
[Πηγή: Εθνικό Κέντρο Βιβλίου]

Παράλληλο Κείμενο
Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, "Πατέρα στο σπίτι"
— Μπάρμπα, βάλε μου λίγο λαδάκι μες στο γυαλί, είπε η μάνα μου, γιατί δεν έχουμε πατέρα στο σπίτι.
— Χωρίς πεντάρα;
— Ναι.
— Και τι έγινε ο πατέρας σου;
— Να, πάει να βρη άλλη γυναίκα.
Ήτο πενταετές παιδίον, ζωηρόν, με λάμπρους μεγάλους οφθαλμούς, ρακένδυτον.* Και με παιδικήν χάριν, με σπαρακτικόν εν τη αθωότητι μειδίαμα, επρόφερεν εκάστοτε την φράσιν ταύτην, της οποίας όλον το βάθος δεν ήτο ικανόν να κατανοήση, τόσον ώστε οι άνθρωποι οι μη έχοντες να κάμουν τίποτε, καθώς εγώ, πολλάκις το εκάλουν, και απέτεινον* αυτώ την άνω ερώτησιν του μικρού παντοπώλου της γειτονιάς, μόνον και μόνον δια ν' ακούσωσιν από το στόμα του την απόκρισιν.
— Να, πάει να βρει άλλη γυναίκα.
Δεν ήτο η πρώτη φορά οπού το έβλεπα. Κατ' εκείνην την ημέραν συνέβη να είμαι πλούσιος, διότι είχα κατορθώσει μετά πέντε εκλιπαρήσεις,* και μετά τέσσαρας αποπομπάς,* να λάβω δεκαπέντε δραχμάς, απέναντι ογδοήκοντα οφειλομένων μοι δι' αμοιβήν φιλολογικής εργασίας πέντε εβδομάδων. Κατά τας τοιαύτας δε ημέρας, ισαρίθμους με τας σελήνας του ενιαυτού,* μοι συμβαίνει, χωρίς να φροντίσω να πληρώσω μέρος των χρεών μου, να εξοδεύω μονοημερίς τα δυο τρίτα του ούτω πως εκβιασθέντος ποσού, φυλάττων φρονίμως το τρίτον δια τας επομένας τρεις εβδομάδας.
Έκραξα το παιδίον και του έδωκα μίαν πεντάραν. Εκείνο την έλαβεν, έβγαλεν έξω από τα χείλη την γλώσσαν, με μειδίαμα ευδαιμονίας, και ατένίζον με είπε: