Κ. Π. Καβάφης, Όσο μπορείς (Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ' Γυμνασίου)

 

 Το ποίημα γράφτηκε το 1913 και ανήκει στην κατηγορία των διδακτικών-παραινετικών ποιημάτων του Καβάφη. Σε αυτά ο ποιητής απευθύνεται σε β΄ πρόσωπο σε νοερό αποδέκτη, υποδεικνύοντάς του με τις παραινέσεις του μια ηθική στάση ζωής. Υπάρχει όμως και το ενδεχόμενο ο ποιητής να απευθύνεται στον ίδιο τον εαυτό του (αποστροφή εις εαυτόν).

ΕΝΟΤΗΤΕΣ – ΔΟΜΗ  

1^η (α΄ στροφή):  Παραινέσεις (= συμβουλές) για τη διαφύλαξη της αξιοπρέπειας του ανθρώπου 

2^η (β΄ στροφή):  Τρόποι εξευτελισμού του ανθρώπου και τελικό αποτέλεσμα

Οι δύο ενότητες συνδέονται μεταξύ τους με την επανάληψη της «μην την εξευτελίζεις» Όλες οι παραινέσεις του ποιητή είναι διατυπωμένες αρνητικά.

ΙΔΕΕΣ – ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ

Η προσωπική ελευθερία και η αξιοπρέπεια του ανθρώπου

Ο Καβάφης στο παραινετικό αυτό ποίημα προτείνει έναν κώδικα συμπεριφοράς στην ατομική και κοινωνική ζωή. Συμβουλεύει τον νοερό αποδέκτη του ποιήματος να διασφαλίσει την προσωπική του ελευθερία και να υπερασπιστεί την αξιοπρέπειά του μέσα στην κοινωνική ζωή, όσο αυτό είναι δυνατό («όσο μπορείς»). Ο ποιητής γνωρίζει ότι ο πλήρης έλεγχος της προσωπικής ελευθερίας του ανθρώπου, μέσα στην καθημερινή «συνάφεια» και «στις κινήσεις και ομιλίες», που απαιτεί η κοινωνική ζωή, είναι μάλλον ανέφικτος (=ακατόρθωτος). Ωστόσο, στο μέτρο του δυνατού, ο άνθρωπος πρέπει να αγωνιστεί για να προφυλάξει τον εαυτό του από

-          τη μαζοποίηση (το να αφομοιωθεί δηλαδή από το πλήθος και να έχει την ψυχολογία της μάζας)

-          την αλλοτρίωση (το να αποξενωθεί από τον βαθύτερο εαυτό του, τις ανάγκες του και τις ιδέες του)

-          τον συμβιβασμό και την υποταγή στον συρμό και στη μόδα της εποχής

-          το ανούσιο των ρηχών και επιφανειακών κοινωνικών σχέσεων και συναναστροφών

-          το φαίνεσθαι. Να προσπαθεί να «είναι» και όχι να «φαίνεται». Να έχει σχέσεις ουσιαστικές και όχι επιφανειακές.

-          τη χωρίς μέτρο διασκέδαση που είναι φυγή από την πραγματικότητα και τα προβλήματά του και δεν προσφέρει ουσιαστική διέξοδο

Για να το καταφέρει αυτό πρέπει να καλλιεργηθεί πνευματικά και να ενδυναμωθεί ψυχικά.

Κίνδυνος: Η ξένη και φορτική ζωή του αλλοτριωμένου ανθρώπου (τελευταίος στίχος)

Ο ποιητής προειδοποιεί τον νέο της εποχής του (είναι όμως εξαιρετικά επίκαιρο και στην εποχή μας), αλλά και τον ίδιο του τον εαυτό, για τον κίνδυνο να νιώσει τη ζωή του «ξένη» και «φορτική» (αποξένωση, απέχθεια). Περιγράφει στην ουσία τον αλλοτριωμένο άνθρωπο, ο οποίος αισθάνεται ξένος προς τον εαυτό του και το περιβάλλον του. Η συμμόρφωση του ανθρώπου σε ξένες αξίες και ανούσιες σχέσεις, οι οποίες προσωρινά μόνο είναι ευχάριστες, στο τέλος όμως καταντούν ανυπόφορες και έχουν ως αποτέλεσμα την απομάκρυνση από την προσωπική αλήθεια του καθενός. Ο Καβάφης μέσα από το παραινετικό του ποίημα συμβουλεύει τον αποδέκτη του να διατηρεί όσο μπορεί τα προσωπικά του πιστεύω και την προσωπική του στάση ζωής, να μπορεί να αναγνωρίζει τις δικές του ανάγκες και επιθυμίες του. Μόνο τότε θα είναι αξιοπρεπής,  ολοκληρωμένος, αυθεντικός-αληθινός ως προς τον εαυτό του και με εσωτερική ισορροπία.

Οι κοινωνικές εκδηλώσεις που ευτελίζουν τη ζωή  του ανθρώπου.

Ο άνθρωπος ευτελίζει τη ζωή του όταν επιτρέπει στον εαυτό του να γίνει ένα με τη μάζα, όταν δημιουργεί ρηχές κοινωνικές σχέσεις και συναναστροφές και εκθέτει τον εαυτό του σε ανούσιες κοινωνικές εκδηλώσεις που πραγματοποιούνται μόνο για το «φαίνεσθαι». Οι χωρίς μέτρο διασκεδάσεις και συναναστροφές, η υποταγή στις επιταγές της μόδας, οι ανούσιες επαφές αλλοτριώνουν και καταντούν ευτελή και ξένη τη ζωή μας.

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ

Μετρική

Το ποίημα χωρίζεται σε δύο ισόστιχες (= με ίσους στίχους) στροφές.

Η καθεμιά αποτελείται από 5 ιαμβικούς ανισοσύλλαβους (= με διαφορετικό αριθμό συλλαβών) στίχους.

Παρατηρούνται αρκετοί διασκελισμοί (= όταν το νόημα ενός στίχου συνεχίζεται στον επόμενο στίχο)

Σχήματα λόγου

Απουσιάζουν τα πολλά καλολογικά στοιχεία. Υπάρχουν λίγα και με καίρια λειτουργία:

Προσωποποίηση: «Μην την εξευτελίζεις... εκθέτοντάς την».

Παρομοίωση: «σα μια ξένη φορτική»

Επαναλήψεις: «μη την εξευτελίζεις»

Λίγα προσδιοριστικά επίθετα: «πολλή», «πολλές», «καθημερινή», «ξένη, φορτική».

Γλώσσα

Η γλώσσα του Καβάφη είναι ιδιότυπη. Απλή, εκφραστική δημοτική, με ορισμένες ιδιαιτερότητες του Κωνσταντινουπολίτικου ιδιώματος (πχ «πηαίνοντάς την», «στες»). 

Είναι η ομιλούμενη από την ελληνική παροικία στην Αλεξάνδρεια γλώσσα, δηλαδή δημοτική,

Ύφος

Το ύφος του είναι λιτό, περιεκτικό, καθημερινό, αντιποιητικό, σχεδόν πεζολογικό: Χαρακτηρίζεται από λιτότητα εκφραστικών μέσων (έλλειψη περίτεχνων σχημάτων λόγου), πυκνότητα νοημάτων, ρεαλισμό, έλλειψη ρητορισμού και στόμφου. Τόνος διδακτικός, εξομολογητικός. 

Η λειτουργία των μετοχών

Βασικά δομικά στοιχεία του ποιήματος αποτελούν οι τρεις ενεργητικές τροπικές μετοχές: «πηαίνοντας», «γυρίζοντας», «εκθέτοντας». 

Από άποψη γραμματικής λειτουργίας, με τις τρεις μετοχές υπογραμμίζεται η προσωπική ευθύνη του αποδέκτη των παραινέσεων. Η ενεργητική φωνή των ρημάτων αναδεικνύει το υποκείμενο του ρήματος ή της μετοχής και τονίζει την πράξη, τη δράση του. Στο σημασιολογικό επίπεδο, οι τρεις μετοχές είναι τροπικές, υποδηλώνοντας τον τρόπο με τον οποίο η ζωή οδηγείται στην ανοησία των καθημερινών σχέσεων και γίνεται ξένη και φορτική.

Χαρακτηριστικά του Καβάφη στο ποίημα

-          διδακτικός τόνος

-          στοχαστική – φιλοσοφική διάθεση

-          υπαινικτική θεατρικότητα (μιλά σε νοερό αποδέκτη ή απευθύνεται στον εαυτό του)

-          ποίηση αντι-λυρική και πεζολογική

-          γλωσσική ακρίβεια

Παραδοσιακά στοιχεία του ποιήματος

Το ποίημα έχει σταθερό μέτρο (ιαμβικό)

Στοιχεία νεωτερικότητας του ποιήματος

Ως προς τη μορφή του:

Δεν υπάρχει ομοιοκαταληξία

Λόγος (γλώσσα) λιτός, καθημερινός, πεζολογικός 

Δεν χρησιμοποιούνται εξεζητημένα εκφραστικά μέσα

Δείτε επίσης:

Εργογραφία

«Όσο μπορείς»: απαγγελία Στέφανου Στρατηγού

Πηγή: http://users.sch.gr/ (αρχείο word)

 

Κ.Π. Καβάφης, "Θερμοπύλες" (Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Β' Γυμνασίου)

 

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΒΑΦΗΣ
 (1863-1933)
Ο Κωνσταντίνος Καβάφης γεννήθηκε το 1863 στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, γιος του μεγαλεμπόρου και σημαντικού παράγοντα της ελληνικής παροικίας στην Αλεξάνδρεια Πέτρου Καβάφη και της συζύγου του Χαρίκλειας. Και οι δύο κατάγονταν από παλιές οικογένειες Φαναριωτών. Ο Κωνσταντίνος είχε οχτώ μεγαλύτερα αδέρφια όλα αγόρια και έχασε τον πατέρα του όταν ήταν εφτά χρόνων. Το 1872 μετακόμισε με τη μητέρα και τα αδέρφια του στο Λίβερπουλ της Αγγλίας και τέσσερα χρόνια αργότερα η επιχείρηση του πατέρα του καταστράφηκε κατά τη διάρκεια οικονομικού κραχ στην Αίγυπτο. Το 1877 η οικογένεια Καβάφη έμεινε στο Λονδίνο και στο τέλος του χρόνου επέστρεψαν στην Αλεξάνδρεια. Κατά τη διάρκεια του εκπαιδευτικού έτους 1881-1882 ο Κωνσταντίνος φοίτησε στην εμπορική σχολή Λύκειο Ερμής και ξεκίνησε τη συγγραφή ενός ιστορικού λεξικού το οποίο διέκοψε στο λήμμα Αλέξανδρος. Το καλοκαίρι του 1882 η οικογένεια εγκατέλειψε ξανά την Αλεξάνδρεια, αυτή τη φορά εξαιτίας της εξέγερσης στην πόλη που οδήγησε στην καταστροφή της από τους Άγγλους.
Κατέφυγαν στην Κωνσταντινούπολη, στο πατρικό σπίτι της Χαρίκλειας, όπου φιλοξενήθηκαν από τον πατέρα της Γεωργάκη Φωτιάδη.  Τότε φαίνεται πως ολοκλήρωσε τις σπουδές του και εξέφρασε την

ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ μ-3 Στο νησί του Ήλιου ( Ελένη Μουτάφη)

 

ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ μ - 2 Η Σκύλλα και η Χάρυβδη (Ελένη Μουτάφη)

 

ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ μ-1 Στο νησί των Σειρήνων ( Ελένη Μουτάφη)

 

ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ λ Νέκυια - Το ταξίδι του Οδυσσέα στον Άδη ( Ελένη Μουτάφη)

 

ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ κ- 2 Κίρκη (Ελένη Μουτάφη )

 

ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ κ - 1 Αίολος - Λαιστρυγόνες ( Ελένη Μουτάφη )

 

Το 1ο Γυμνάσιο Τυρνάβου (Αχιλλέας Τζάρτζανος) σε Γρεβενά και Κοζάνη

 Εκπαιδευτική επίσκεψη στη Δυτική Μακεδονία πραγματοποίησαν μαθητές και μαθήτριες του 1^ου
Γυμνασίου Τυρνάβου (Αχιλλέας Τζάρτζανος) την Πέμπτη 5 Μαρτίου 2026. Η επίσκεψη πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του περιβαλλοντικού προγράμματος «Υπήρχαν και στην Ελλάδα μαμούθ; Το παράδειγμα των Γρεβενών», του πολιτιστικού προγράμματος «Υφαντό και κέντημα από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα: Τα σταμπωτά κεντήματα του Τυρνάβου» και της «Τοπικής Ιστορίας».

Πρώτος προορισμός της επίσκεψής μας ήταν το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας στη Μηλιά Γρεβενών. Ξεναγός μας σ’ αυτή την κατάβαση στο γεωλογικό παρελθόν της περιοχής ο κ. Τσόλιας, ο οποίος αναφέρθηκε στις παλαιοντολογικές ανασκαφές , που λαμβάνουν χώρα στα Γρεβενά, στην ιστορία της ίδρυσης του Μουσείου αλλά και στα ιδιαίτερα ευρήματα που το κοσμούν. Απολιθωμένα οστά ελεφάντων, ρινόκερων, μαστόδοντων, αιλουροειδών, μαχαιρόδοντων, χελωνών, γαζέλων αλλά και οστράκων (!) αποκάλυψαν στους μαθητές μας τις διαφορετικές κλιματικές και γεωλογικές συνθήκες που επικρατούσαν πριν από εκατομμύρια χρόνια. Το πλέον όμως εντυπωσιακό εύρημα δεν ήταν τίποτε άλλο παρά ο Μαστόδοντας της Μηλιάς (όπως ονομάστηκε τιμής ένεκεν), ένας γίγαντας αρσενικός φυτοφάγος πρόγονος των ελεφάντων, με χαυλιόδοντες μήκους 5,02 μέτρων, ύψος 3,5 μέτρα και 8,5 τόνους βάρους που ζούσε στα μέρη εκείνα στην περίοδο του Πλειόκαινου, δηλαδή πριν από 3,5 εκατομμύρια χρόνια.

Στη συνέχεια κατευθυνθήκαμε στην πρωτεύουσα της Δυτικής Μακεδονίας, την Κοζάνη, για τη δεύτερη στάση της επίσκεψής μας στην περιοχή. Το Ιστορικό- Λαογραφικό και Φυσικής Ιστορίας Μουσείο  Κοζάνης στεγάζεται σε ένα πολυώροφο, μακεδονικής αρχιτεκτονικής, κτήριο στο κέντρο της πόλης. Πρόκειται για ένα πολυθεματικό μουσείο, με μοναδικές συλλογές που ενθουσίασαν τους μαθητές μας. Τα εκθέματα στην Έκθεση Φυσικής Ιστορίας καλύπτουν χρονικά τις περιόδους από 70.000.000 εκατομμύρια π.Χ. μέχρι και τη νεότερη εποχή και αναπαριστούν τη φύση σε μικρογραφία προβάλλοντας  την εξέλιξη της ζωής στη γη. Πετρώματα, απολιθώματα, συλλογές εντόμων, βαλσαμωμένα ζώα στο βιότοπό τους, δείγματα «τερατογενέσεων» είναι μερικά από τα εκθέματα που προκάλεσαν το ενδιαφέρον των μαθητών μας. Η Αρχαιολογική – Ιστορική Έκθεση περιλαμβάνει αντικείμενα από την πρώιμη Νεολιθική Εποχή (7.000 π.Χ) μέχρι και τη Βυζαντινή Περίοδο (1453 μ.Χ.), ενώ το ιστορικό τμήμα -κατά ενότητες- εκθέματα των πολέμων

κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας μέχρι και τα νεότερα χρόνια. Στους τελευταίους ορόφους του κτηρίου παρουσιάζονται όψεις του παραδοσιακού πολιτισμού της περιοχής. Επαγγελματικές δραστηριότητες που πλέον έχουν χαθεί, παραδοσιακές στολές, μουσικά όργανα, μακέτες δημόσιων και ιδιωτικών κτηρίων μακεδονικής αρχιτεκτονικής, αλλά και ολόκληρα δωμάτια αρχοντικών σπιτιών, που δεν υπάρχουν πια,  αποκαλύπτουν την ευμάρεια της περιοχής, αποτέλεσμα των εμπορικών της σχέσεων με την Κεντρική Ευρώπη κατά τους τελευταίους αιώνες της Τουρκοκρατίας.       

Τελευταία στάση της επίσκεψής μας στο κέντρο της πόλης ήταν βέβαια το ιστορικό 1^ο Γυμνάσιο Κοζάνης (Βαλταδώρειο). Δωρεά του πλούσιου Κοζανίτη εμπόρου Λάμπρου Βαλταδώρου, μόνιμα εγκατεστημένου στο Βουκουρέστι, το σχολείο θεμελιώθηκε το 1899 και εγκαινιάσθηκε το 1901. Πρόκειται για ένα διώροφο με υπόγειους χώρους πέτρινο κτήριο μακεδονικής αρχιτεκτονικής, το οποίο λειτουργεί ως γυμνάσιο αδιάλειπτα μέχρι και σήμερα. Ο Διευθυντής του σχολείου κ. Χρήστος Παντσίδης, μέλη του Συλλόγου Διδασκόντων αλλά και επιτροπή μαθητών μάς υποδέχτηκαν θερμά και μας ξενάγησαν στους διάφορους χώρους του Βαλταδώρειου. Χαρακτηριστικό στιγμιότυπο της επίσκεψής μας ήταν, όταν ο κ. Παντσίδης, αναφερόμενος στην πλούσια ιστορία του σχολείου, παρουσίασε στους μαθητές μας και ένα πηλήκιο μαθητή του σχολείου – αυτό με την κουκουβάγια (!)- κατά τη δεκαετία του ’50, που ήταν μάλιστα και αριθμημένο! Όπως σημειώθηκε, με αυτόν τον τρόπο μπορούσαν να εντοπιστούν οι «παραβάτες» μαθητές, όταν ήθελαν να παρακολουθήσουν «ακατάλληλα» θεάματα, όπως ήταν ο … κινηματογράφος!

Η επίσκεψή μας στη Μηλιά Γρεβενών και στην Κοζάνη μάς έδωσε την ευκαιρία να γνωρίσουμε άλλες πτυχές του πλούσιου γεωλογικού και ιστορικού παρελθόντος μας και να αποκτήσουμε πλούσιες γνώσεις και εμπειρίες. Ευχαριστούμε θερμά τον κ. Τσόλια στη Μηλιά, τους υπεύθυνους στο Μουσείο της Κοζάνης και ιδιαίτερα τον διευθυντή και τον Σύλλογο Διδασκόντων του 1^ου Γυμνασίου Κοζάνης για την πολύ συγκινητική υποδοχή και φιλοξενία!

Οι συνοδοί εκπαιδευτικοί: Γιώργος Περήφανος, Σοφία Πλασταρά, Θέλμα Ταμπαθάνη, Κατερίνα Χιωτέρη.

2. Η νομοθεσία της Μακεδονικής Δυναστείας και η σύγκρουσή της με τους «δυνατούς»

 

2-29964074from mavraroda

 Δείτε επίσης:

• Το βυζαντινό παλάτι 
• Συντεχνίες στην Κωνσταντινούπολη 

"Υπήρχαν στην Ελλάδα μαμούθ; Το παράδειγμα των Γρεβενών" (Πρόγραμμα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης)

 Θάνος Π. (Β2)

ΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΤΟΥ ΕΛΛΑΔΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ

Μελέτη περίπτωσης: Η περιοχή των Γρεβενών

---

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ο ελλαδικός χώρος αποτελεί μία από τις γεωλογικά πιο πολύπλοκες και ενδιαφέρουσες περιοχές της Ευρώπης. Η σημερινή μορφή του εδάφους, τα βουνά, οι πεδιάδες, τα φαράγγια και οι ακτές της Ελλάδας είναι αποτέλεσμα γεωλογικών διεργασιών που διήρκεσαν εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια.
Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η παρουσίαση του γεωλογικού παρελθόντος του ελλαδικού χώρου μέσα από μια χρονολογική προσέγγιση, με έμφαση στην περιοχή των Γρεβενών, η οποία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα λόγω της μεγάλης γεωλογικής της ποικιλίας.

---

1. ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΛΛΑΔΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ

Η Ελλάδα βρίσκεται στο όριο σύγκλισης της Αφρικανικής και της Ευρασιατικής λιθοσφαιρικής πλάκας. Η σύγκρουση αυτή προκάλεσε:

• πτυχώσεις,
• ανυψώσεις οροσειρών,
• σεισμική δραστηριότητα,
• ηφαιστειακή δράση,
• και τη δημιουργία πολύπλοκων γεωτεκτονικών ζωνών.

Ο ελλαδικός χώρος χωρίζεται σε γεωτεκτονικές ζώνες, με σημαντικότερες:

• τη ζώνη της Πίνδου,
• τη ζώνη Πελαγονικής,
• και τη ζώνη Αλμωπίας.
  Η περιοχή των Γρεβενών βρίσκεται κυρίως στη ζώνη της Πίνδου και επηρεάζεται έντονα από αυτήν.

---

2. ΓΕΩΛΟΓΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΑΝΑ ΑΙΩΝΑ

2.1 Παλαιοζωικός αιώνας (540–250 εκατομμύρια χρόνια πριν)

Κατά τον Παλαιοζωικό αιώνα, ο ελλαδικός χώρος αποτελούσε τμήμα της υπερηπείρου Γονδβάνα.
Την περίοδο αυτή:

• σχηματίστηκαν τα παλαιότερα πετρώματα,
• δημιουργήθηκαν μεταμορφωμένα πετρώματα, όπως σχιστόλιθοι και γνεύσιοι,
• τέθηκαν τα θεμέλια των μελλοντικών τεκτονικών ζωνών.

Τα πετρώματα αυτά βρίσκονται σήμερα σε μεγάλα βάθη και αποτελούν το γεωλογικό υπόβαθρο της Ελλάδας.

---

2.2 Μεσοζωικός αιώνας (250–65 εκατομμύρια χρόνια πριν)

Τριαδική – Ιουρασική περίοδος

Κατά τον Μεσοζωικό αιώνα, ο ελλαδικός χώρος καλυπτόταν σε μεγάλο βαθμό από τη θάλασσα της Τηθύος.
Σε αυτό το περιβάλλον:

• αποτέθηκαν ασβεστόλιθοι,
• σχηματίστηκαν ιζηματογενή πετρώματα,
• δημιουργήθηκε ωκεάνιος φλοιός.

Κρητιδική περίοδος

Η σύγκλιση των λιθοσφαιρικών πλακών οδήγησε:

• στη σύγκρουση ηπειρωτικών μαζών,
• στην ανύψωση του ωκεάνιου φλοιού στην ξηρά,
• και στη δημιουργία των οφιολίθων.

👉 Στα Γρεβενά, τα οφιολιθικά πετρώματα (σερπεντινίτες, βασάλτες) αποτελούν από τα πιο χαρακτηριστικά γεωλογικά στοιχεία της περιοχής και είναι από τα πιο καλοδιατηρημένα στην Ευρώπη.

---

2.3 Καινοζωικός αιώνας (65 εκατομμύρια χρόνια πριν – σήμερα)

Παλαιογενές

• Έντονες πτυχώσεις και ανυψώσεις.
• Δημιουργία της οροσειράς της Πίνδου.
• Απόθεση φλύσχη (εναλλαγές ψαμμιτών και αργίλων).

Η περιοχή των Γρεβενών ανυψώνεται και αρχίζει να αποκτά ορεινό χαρακτήρα.

---

Νεογενές

• Δημιουργία λιμναίων και ποτάμιων λεκανών.
• Απόθεση μάργων, αργίλων και κροκαλοπαγών.
• Ανάπτυξη πλούσιας χλωρίδας και πανίδας.

---

Τεταρτογενές

• Διαμόρφωση του σημερινού αναγλύφου.
• Παγετωνικές και διαβρωτικές διεργασίες.
• Έντονη δράση ποταμών, όπως ο Αλιάκμονας.
• Δημιουργία φαραγγιών, κοιλάδων και αποθέσεων.

Η περιοχή των Γρεβενών παρουσιάζει σήμερα έντονη σεισμικότητα λόγω ενεργών ρηγμάτων.

---

3. Η ΓΕΩΛΟΓΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΓΡΕΒΕΝΩΝ

Η περιοχή των Γρεβενών θεωρείται γεωλογικά πολύ σημαντική επειδή:

• διαθέτει μοναδικά οφιολιθικά συμπλέγματα,
• παρουσιάζει πλήρη καταγραφή της σύγκρουσης λιθοσφαιρικών πλακών,
• περιλαμβάνει πλούσιο απολιθωματοφόρο υλικό,
• αποτελεί φυσικό «εργαστήριο» για γεωλόγους.

---

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Το γεωλογικό παρελθόν του ελλαδικού χώρου είναι αποτέλεσμα μακροχρόνιων και πολύπλοκων διεργασιών. Η περιοχή των Γρεβενών αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της εξέλιξης, καθώς συνδυάζει στοιχεία από όλες σχεδόν τις γεωλογικές περιόδους. Η μελέτη της γεωλογίας της περιοχής βοηθά στην κατανόηση όχι μόνο του παρελθόντος της Ελλάδας, αλλά και των φυσικών φαινομένων που συνεχίζουν να τη διαμορφώνουν μέχρι σήμερα.

---

 

 Στέλιος Μπ.

Παλαιοντολογικές ανασκαφές στον ελλαδικό χώρο 

Τον περασμένο Αύγουστο θεμελιώθηκε στο Ίσιωμα Καρυών, κοντά στη Μεγαλόπολη, το πρώτο Παλαιοντολογικό Μουσείο και Πάρκο Φυσικής Ιστορίας της Πελοποννήσου. Ο Δρ. Γεώργιος Θεοδώρου, ομότιμος Καθηγητής Παλαιοντολογίας-Στρωματογραφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, που θα επιμεληθεί επιστημονικά την έκθεσή του, μίλησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ για την πλούσια παλαιοντολογική κληρονομιά της χώρας μας, που συχνά αγνοούμε.

Γιατί θεωρείτε ότι το Πικέρμι αποτελεί μία θέση ιδιαίτερου παλαιοντολογικού ενδιαφέροντος;

Το Πικέρμι είναι γνωστό από το 1836 περίπου, που ξεκίνησε η πρώτη συλλογή απολιθωμάτων. Τότε ο George Finlay πήγε εκεί, μάζεψε κάποια κόκκαλα τα οποία ονόμασε «ελληνικά κόκκαλα» σε κάποιες επιστολές. Λίγο αργότερα ένα βαυαρός στρατιώτης μάζεψε απολιθώματα που είχαν μέσα κάποιους κρυστάλλους, νόμιζε ότι ήταν διαμάντια και τα πήγε στη Γερμανία. Εκεί κατάλαβε ότι δεν ήταν θησαυρός αλλά κρύσταλλοι ανθρακικού ασβεστίου, μηδενικής αξίας. Όμως, επειδή αυτοί οι κρύσταλλοι ήταν μέσα σε οστά διαφόρων ζώων, ακόμη και πιθήκων, προκάλεσαν το διεθνές ενδιαφέρον και ξεκίνησαν να γίνονται ανασκαφές. Από το 1850, 1860, συνεχώς μέχρι το 1900, 1912, έχουμε πολύ έντονη ανασκαφική δραστηριότητα στο Πικέρμι, το οποίο έχει χαρακτηριστεί από Γάλλους ως η «Ακρόπολη της Παλαιοντολογίας». Τόσο αυτό τον χαρακτηρισμό όσο και την ονομασία «Πικέρμι» μπορούμε να τα δούμε και ως τίτλους σε εκατοντάδες δημοσιεύσεις παλαιοντολογικές. Θα ήταν αδύνατο αυτή τη στιγμή να κάνουμε έναν κατάλογο δημοσιεύσεων που αναφέρουν μέσα το Πικέρμι γιατί είναι πολλές χιλιάδες, ανά τον κόσμο, σε Ευρώπη, Ρωσία, Βραζιλία, Αμερική κλπ. Παντού αναφέρεται και παντού ξέρουν το Πικέρμι.

 

 

Αναζητώντας τα ίχνη των μεγάλων θηρίων, που υπήρχαν πριν από εκατομμμακεδονική γη αποδεικνύεται ιδιαίτερα πλούσια σε ευρήματα.

Ο δημοσιογράφος της ΕΡΤ Νίκος Πιτσιακίδης, περιηγείται στο άγνωστο σε πολλούς μουσείο στο χωριό Καλαμωτό ή Νέα Καλίνδοια λίγο μετά το Ζαγκλιβέρι.ύρια χρόνια στον Ελλαδικό χώρο Αναζητώντας τα ίχνη των μεγάλων θηρίων, που υπήρχαν πριν από εκατομμύρια χρόνια στον Ελλαδικό χώρο η μακεδονική γη αποδεικνύεται ιδιαίτερα πλούσια σε ευρήματα.

Ο Αλέξανδρος Κυριαζίδης, υπεύθυνος του μουσείου, αναφέρει ότι η παλαιοντολογικά ευρήματα περιλαμβάνουν απολιθωμένα οστά τα οποία ήρθαν στο φως έπειτα από τις ανασκαφές που ξεκίνησαν το 2002 με την καθηγήτρια του Α.Π.Θ. Ευαγγελία Τσουκαλά.

Αυτό το περιβάλλον που θεωρείται δεδομένο τα τελευταία 4.000 χρόνια δεν έχει την παραμικρή σχέση με αυτό που υπήρχε παλαιότερα. Η Μακεδονία θύμιζε αφρικανική σαβάνα και ένα σωρό θηρία απολάμβαναν έναν πλούσιο βιότοπο.

Η περιοχή πριν από δυο εκατ. χρόνια κυριαρχείτο από τα μαμούθ, που άφησαν τα σκελετικά τους υπολείμματα στο έδαφος. Εντυπωσιακός είναι ο χαυλιόδοντας ενός θηλυκού Μαμούθ του Νότου με μήκος 2,05 μέτρα, προγόνου του τριχωτού ελέφαντα

Μια σαβάνα με ιπποποτάμους, ίδιους με αυτούς που ζούν σήμερα στην Αφρική, το σαγόνι μιας γιγαντιαίας ύαινας, διπλάσιας σε μέγεθος από την σημερινή, που έζησε πριν από περίπου 2.000.000 χρόνια, η κάτω γνάθος ενός γιγάντιου ελαφιού,  δέκα φορές μεγαλύτερο από τα σημερινά και τα κέρατα του μεγαλόκερου της γιγαντιαίας άλκης, είναι κάποια από τα όσα ήρθαν στο φως. Ο πλούτος που κρύβεται δεν είναι μουσειακής σημασίας. Είναι η μελέτη για την εξέλιξη του πλανήτη, του κλίματος, της υπάρξεως των πρωτευόντων.

Ποιος ασχολείται με τα ευρήματα πρωτευόντων ανθρωποειδών, τα απολιθώματα των οποίων βρέθηκαν στην Ελλάδα και έχουν χρονολογηθεί στην ύστερο Μειόκαινο περίοδο, δηλ. πρίν από  9.600.000 και 8.700.000 χρόνια. Στο Ξηροχώρι στον γειτονικό δήμο Χαλκιδόνος (και στην Νικήτη Χαλκιδικής) ανακαλύφθηκαν τα οστά του Ουρανοπίθηκου του Μακεδονικού, ο οποίος ανέτρεψε τις θεωρίες της εξέλιξης, αφού η διεθνής επιστημονική κοινότητα  απεφάνθη ότι πρόκειται για πρόγονο του αυστραλοπίθηκου, και πιθανότατα υπήρχε στην Ευρασία, προτού επέλθη ο σημερινός σχηματισμός των ηπείρων. Πρίν από περίπου δεκαπέντε χρόνια η μελέτητου καθηγητού γεωλογίας Γεωργίου Κουφού έγραψε ιστορία.

 του καθηγητού γεωλογίας Γεωργίου Κουφού έγραψε ιστορία.

Ακολουθεί λίστα με βασικά μουσεία παλαιοντολογίας και φυσικής ιστορίας:

Στην Ελλάδα

·    Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή (ΚηφισιάΑττική): Εστιάζει στη βοτανολογία,ζωολογία,γεωλογία και παλαιοντολογία.

·    Μουσείο Παλαιοντολογίας και Γεωλογίας ΕΚΠΑ (Αθήνα): Διαθέτει πλούσιες συλλογές απολιθωμάτων.

·    Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Μετεώρων και Μανιταριών (Καλαμπάκα): Συνδυάζει τη φυσική ιστορία με την παλαιοντολογία της περιοχής.

·    Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Αιγαίου (Σάμος): Εστιάζει στη φυσική ιστορία και τα απολιθώματα του Αιγαίου.

·    Μουσείο Γεωλογίας-Παλαιοντολογίας ΑΠΘ (Θεσσαλονίκη): Ερευνητικό μουσείο με σημαντικά παλαιοντολογικά δείγματα.

·    Μουσείο Ορυκτολογίας-Πετρολογίας ΕΚΠΑ (Αθήνα).

·    Μουσείο Ζωολογίας ΕΚΠΑ (Αθήνα). 

 

Ραφαηλία Γκ., Μάγδα Δ. (Β1)

 

Γεωργία, Καλλιόπη , Λαμπρινή (Β1)