Το 1ο Γυμνάσιο Τυρνάβου (Αχιλλέας Τζάρτζανος) σε Γρεβενά και Κοζάνη

 Εκπαιδευτική επίσκεψη στη Δυτική Μακεδονία πραγματοποίησαν μαθητές και μαθήτριες του 1^ου
Γυμνασίου Τυρνάβου (Αχιλλέας Τζάρτζανος) την Πέμπτη 5 Μαρτίου 2026. Η επίσκεψη πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του περιβαλλοντικού προγράμματος «Υπήρχαν και στην Ελλάδα μαμούθ; Το παράδειγμα των Γρεβενών», του πολιτιστικού προγράμματος «Υφαντό και κέντημα από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα: Τα σταμπωτά κεντήματα του Τυρνάβου» και της «Τοπικής Ιστορίας».

Πρώτος προορισμός της επίσκεψής μας ήταν το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας στη Μηλιά Γρεβενών. Ξεναγός μας σ’ αυτή την κατάβαση στο γεωλογικό παρελθόν της περιοχής ο κ. Τσόλιας, ο οποίος αναφέρθηκε στις παλαιοντολογικές ανασκαφές , που λαμβάνουν χώρα στα Γρεβενά, στην ιστορία της ίδρυσης του Μουσείου αλλά και στα ιδιαίτερα ευρήματα που το κοσμούν. Απολιθωμένα οστά ελεφάντων, ρινόκερων, μαστόδοντων, αιλουροειδών, μαχαιρόδοντων, χελωνών, γαζέλων αλλά και οστράκων (!) αποκάλυψαν στους μαθητές μας τις διαφορετικές κλιματικές και γεωλογικές συνθήκες που επικρατούσαν πριν από εκατομμύρια χρόνια. Το πλέον όμως εντυπωσιακό εύρημα δεν ήταν τίποτε άλλο παρά ο Μαστόδοντας της Μηλιάς (όπως ονομάστηκε τιμής ένεκεν), ένας γίγαντας αρσενικός φυτοφάγος πρόγονος των ελεφάντων, με χαυλιόδοντες μήκους 5,02 μέτρων, ύψος 3,5 μέτρα και 8,5 τόνους βάρους που ζούσε στα μέρη εκείνα στην περίοδο του Πλειόκαινου, δηλαδή πριν από 3,5 εκατομμύρια χρόνια.

Στη συνέχεια κατευθυνθήκαμε στην πρωτεύουσα της Δυτικής Μακεδονίας, την Κοζάνη, για τη δεύτερη στάση της επίσκεψής μας στην περιοχή. Το Ιστορικό- Λαογραφικό και Φυσικής Ιστορίας Μουσείο  Κοζάνης στεγάζεται σε ένα πολυώροφο, μακεδονικής αρχιτεκτονικής, κτήριο στο κέντρο της πόλης. Πρόκειται για ένα πολυθεματικό μουσείο, με μοναδικές συλλογές που ενθουσίασαν τους μαθητές μας. Τα εκθέματα στην Έκθεση Φυσικής Ιστορίας καλύπτουν χρονικά τις περιόδους από 70.000.000 εκατομμύρια π.Χ. μέχρι και τη νεότερη εποχή και αναπαριστούν τη φύση σε μικρογραφία προβάλλοντας  την εξέλιξη της ζωής στη γη. Πετρώματα, απολιθώματα, συλλογές εντόμων, βαλσαμωμένα ζώα στο βιότοπό τους, δείγματα «τερατογενέσεων» είναι μερικά από τα εκθέματα που προκάλεσαν το ενδιαφέρον των μαθητών μας. Η Αρχαιολογική – Ιστορική Έκθεση περιλαμβάνει αντικείμενα από την πρώιμη Νεολιθική Εποχή (7.000 π.Χ) μέχρι και τη Βυζαντινή Περίοδο (1453 μ.Χ.), ενώ το ιστορικό τμήμα -κατά ενότητες- εκθέματα των πολέμων

κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας μέχρι και τα νεότερα χρόνια. Στους τελευταίους ορόφους του κτηρίου παρουσιάζονται όψεις του παραδοσιακού πολιτισμού της περιοχής. Επαγγελματικές δραστηριότητες που πλέον έχουν χαθεί, παραδοσιακές στολές, μουσικά όργανα, μακέτες δημόσιων και ιδιωτικών κτηρίων μακεδονικής αρχιτεκτονικής, αλλά και ολόκληρα δωμάτια αρχοντικών σπιτιών, που δεν υπάρχουν πια,  αποκαλύπτουν την ευμάρεια της περιοχής, αποτέλεσμα των εμπορικών της σχέσεων με την Κεντρική Ευρώπη κατά τους τελευταίους αιώνες της Τουρκοκρατίας.       

Τελευταία στάση της επίσκεψής μας στο κέντρο της πόλης ήταν βέβαια το ιστορικό 1^ο Γυμνάσιο Κοζάνης (Βαλταδώρειο). Δωρεά του πλούσιου Κοζανίτη εμπόρου Λάμπρου Βαλταδώρου, μόνιμα εγκατεστημένου στο Βουκουρέστι, το σχολείο θεμελιώθηκε το 1899 και εγκαινιάσθηκε το 1901. Πρόκειται για ένα διώροφο με υπόγειους χώρους πέτρινο κτήριο μακεδονικής αρχιτεκτονικής, το οποίο λειτουργεί ως γυμνάσιο αδιάλειπτα μέχρι και σήμερα. Ο Διευθυντής του σχολείου κ. Χρήστος Παντσίδης, μέλη του Συλλόγου Διδασκόντων αλλά και επιτροπή μαθητών μάς υποδέχτηκαν θερμά και μας ξενάγησαν στους διάφορους χώρους του Βαλταδώρειου. Χαρακτηριστικό στιγμιότυπο της επίσκεψής μας ήταν, όταν ο κ. Παντσίδης, αναφερόμενος στην πλούσια ιστορία του σχολείου, παρουσίασε στους μαθητές μας και ένα πηλήκιο μαθητή του σχολείου – αυτό με την κουκουβάγια (!)- κατά τη δεκαετία του ’50, που ήταν μάλιστα και αριθμημένο! Όπως σημειώθηκε, με αυτόν τον τρόπο μπορούσαν να εντοπιστούν οι «παραβάτες» μαθητές, όταν ήθελαν να παρακολουθήσουν «ακατάλληλα» θεάματα, όπως ήταν ο … κινηματογράφος!

Η επίσκεψή μας στη Μηλιά Γρεβενών και στην Κοζάνη μάς έδωσε την ευκαιρία να γνωρίσουμε άλλες πτυχές του πλούσιου γεωλογικού και ιστορικού παρελθόντος μας και να αποκτήσουμε πλούσιες γνώσεις και εμπειρίες. Ευχαριστούμε θερμά τον κ. Τσόλια στη Μηλιά, τους υπεύθυνους στο Μουσείο της Κοζάνης και ιδιαίτερα τον διευθυντή και τον Σύλλογο Διδασκόντων του 1^ου Γυμνασίου Κοζάνης για την πολύ συγκινητική υποδοχή και φιλοξενία!

Οι συνοδοί εκπαιδευτικοί: Γιώργος Περήφανος, Σοφία Πλασταρά, Θέλμα Ταμπαθάνη, Κατερίνα Χιωτέρη.