Μ. Καραγάτσης, "Η κυρία Νίτσα"

  Μ[ΙΤΙΑ] ΚΑΡΑΓΑΤΣΗΣ (1908 - 1960)                     

Περίληψη: Ο νεαρός φοιτητής αναπολεί τα σχολικά του χρόνια, όταν ήταν μαθητής της τρίτης τάξης του δημοτικού και είχε δασκάλα την κυρία Νίτσα. Η νεαρή δασκάλα, παρόλο το φτωχό παρουσιαστικό της, εξιδανικευόταν στο μυαλό του μικρού μαθητή, ενώ οι συχνές αργοπορίες της στο μάθημα έδιναν την ευκαιρία για όνειρα φυγής από το σχολείο. Το μάθημά της θύμιζε ιεροτελεστία, καθώς επιβαλλόταν με ήρεμο και γλυκό τρόπο στους μαθητές της. Ο μικρός μαθητής ωστόσο βίωνε μια συνεχή αγωνία τόσο για το μάθημα όσο και για το νεαρό λοχαγό που πολιορκούσε την όμορφη δασκάλα. Ο πλατωνικός αυτός έρωτας είχε όμως άδοξο τέλος, καθώς την επόμενη σχολική χρονιά ο μικρός είχε άλλη δασκάλα. Χρόνια μετά, φοιτητής πια, συνειδητοποιεί ότι δεν ήταν παρά μια συνηθισμένη γυναίκα κι ότι αυτός πλέον είναι πιο ώριμος.

Ο αφηγητής: έχοντας ως αφετηρία το ενήλικο παρόν του διαχωρίζει τον εαυτό του από την παιδική του ηλικία. Η απόσταση αυτή του επιτρέπει να μεταφέρει με πληρότητα στον αναγνώστη τα συναισθήματα και τις ενδόμυχες σκέψεις που του γεννούσε η καθημερινή επαφή με την όμορφη δασκάλα. Εκφράζει τις αγωνίες του και διεκδικεί την απόλυτη προσοχή σε έναν έρωτα χωρίς ανταπόκριση. Το ειδύλλιο της δασκάλας με τον αξιωματικό τού γεννά συναισθήματα ζήλιας και φθόνου. Η ενηλικίωσή του όμως τοποθετεί τα γεγονότα στις πραγματικές του διαστάσεις. Συνειδητοποιεί ότι η εξιδανίκευση της δασκάλας οφειλόταν αποκλειστικά στην αθωότητα της  παιδικής ηλικίας και ότι πρόκειται για μια συνηθισμένη γυναίκα που ζει μια απλή και βαρετή ζωή.

Ενότητες -πλαγιότιτλοι:

1.      «Η πρώτη μου αγάπη … για να εννοούμαστε» : Η πλατωνική αγάπη του μικρού μαθητή για τη νεαρή δασκάλα.

2.      «Επήγαινα στην Τρίτη … δε θα ‘ρχόταν η «κυρία»» : Η συνηθισμένη αργοπορία της δασκάλας στο μάθημα.

3.      «Πρώτα θα βγαίναν … η κυρία Νίτσα»: Τα όνειρα των μαθητών για ¨κοπάνα¨ από το μάθημα.

4.      «Θα μου πείτε … πνοή καθαρού αέρα»: Σκέψεις του αφηγητή για την παιδική και την ώριμη ηλικία.

5.      «Το μάθημα της κυρίας … του ελληνικού αλφαβήτου»: Οι δυσκολίες του μαθήματος και η ερωτική απογοήτευση.

6.      «Το τέλος του ειδυλλίου … δεν την αγαπώ πιά»: Το τέλος του πλατωνικού έρωτα και η απομυθοποίησή του.

 

 

·         Αφήγηση/ αφηγητής: α’ πρόσωπη, εσωτερική εστίαση, εσωτερική οπτική γωνία/ομοδιηγητικός -αυτοδιηγητικός.

·         Αφηγηματικός χρόνος: 2 επίπεδα (παρόν: ο ενήλικος αφηγητής συνομιλεί νοητά με τους αναγνώστες σε β’ πρόσωπο /παρελθόν: τα περιστατικά στη ζωή του μικρού μαθητή.

·         Αφηγηματικές μέθοδοι: περιγραφή (δασκάλα, σχολείο), διάλογος (πραγματικός με τη δασκάλα, νοητός με τους αναγνώστες), σχόλια/ εσωτερικός μονόλογος (οι ερωτηματικές σκέψεις του μικρού σε β’ πρόσωπο.

·         Γλώσσα -ύφος: απλή, φυσική, παραστατική /εναλλάσσεται: ζωηρό ελαφρό, σοβαρό, εξομολογητικό, στοχαστικό, δηκτικό.

 

Σχήματα Λόγου

·         Μεταφορές πχ. «σκοτωμένα βλέφαρα».

·         Παρομοιώσεις π.χ. «σαν μέλι».

·         Εικόνες π.χ. «της δασκάλας».

 Ο Μ. Καραγάτσης (λογοτεχνικό ψευδώνυμο του Δημήτρη Ροδόπουλου) γεννήθηκε στην Αθήνα, ένα από τα πέντε παιδιά του Γεώργιου Ροδόπουλου και της Ανθής το γένος Μουλούλη. Ο πατέρας του καταγόταν από οικογένεια γαιοκτημόνων της Πάτρας, ήταν δικηγόρος και πολιτικός και διετέλεσε διευθυντής της Εθνικής Τράπεζας και διοικητής της Τράπεζας Κρήτης. Λόγω των συνεχών μεταθέσεών του, η οικογένεια έζησε σε διάφορες επαρχιακές πόλεις της Ελλάδας. Ο Καραγάτσης πέρασε μέρος των παιδικών του χρόνων στη Λάρισα ολοκλήρωσε τις γυμνασιακές σπουδές του το 1924 στη Θεσσαλονίκη και τον ίδιο χρόνο έφυγε για σπουδές στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου της Γκρενόμπλ. Το 1925 επέστρεψε στην Ελλάδα και συνέχισε τις σπουδές του στα τμήματα Νομικής (αποφοίτησε το 1930) και Πολιτικών και Οικονομικών Επιστημών (αποφοίτησε το 1931) του Πανεπιστημίου Αθηνών.

ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ ΚΟΖΑΝΗΣ ΜΕ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟ

 

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟ

Στα πλαίσια της μνήμης των 100 ετών από τη Μικρασιατική καταστροφή και τον ξεριζωμό του μικρασιάτικου. ποντιακού και θρακιώτικου ελληνισμού από τις πατρικές του εστίες, ο Σύνδεσμος Φιλολόγων Κοζάνης συγκέντρωσε σε έναν ψηφιακό κατάλογο δεκάδες βιβλία (μυθιστορήματα, διηγήματα, ποίηση, κόμικς, ιστορικά βιβλία, μαρτυρίες) για τον προσφυγικό ελληνισμό. Τα βιβλία αυτά μπορούν να αξιοποιηθούν σε διάφορες δράσεις φιλαναγνωσίας στα πλαίσια του σχολείου, καθώς είναι πολύ σημαντικό ο εκπαιδευτικός που διοργανώνει δράσεις φιλαναγνωσίας να μπορεί να προστρέξει σε έναν έτοιμο κατάλογο και να επιλέξει βιβλία. Ο συγκεκριμένος κατάλογος είναι πολύ χρήσιμος και για βιβλιοθήκες (σχολικές, δημόσιες), που επιθυμούν να εμπλουτίσουν τις συλλογές τους με βιβλία σχετικά με τον προσφυγικό ελληνισμό. 

Για τη σύνταξη του παρόντος καταλόγου συνεργάστηκαν εξ αποστάσεως και με τη βοήθεια συνεργατικών ψηφιακών εργαλείων οι εκπαιδευτικοί: Ανδρέας Γαλανός, Βασιλική Γαστεράτου, Ελένη Γερούση, Γιώργος Δελιόπουλος, Αργυρώ Δημητρέλου, Καλλιόπη Καλποδήμου, Κυριακή Μαυροφυλλίδου, Θεοδώρα Μουστάκα, Ιωάννης Τσιόπτσιας. Πολλές ευχαριστίες και στους εκδοτικούς οίκους που βοήθησαν με την αποστολή στοιχείων για σχετικά βιβλία που έχουν εκδώσει. 

Ο κατάλογος κυκλοφορεί ως ψηφιακό βιβλίο από τις εκδόσεις του Συνδέσμου Φιλολόγων Κοζάνης. Μπορείτε να τον ξεφυλλίσετε ως flipbook (https://online.fliphtml5.com/bbdtk/thqm/) ή να τον κατεβάσετε στον υπολογιστή σας από την ιστοσελίδα του Συνδέσμου Φιλολόγων Κοζάνης (https://blogs.sch.gr/sfkozanis/protaseis-filanagnosias-gia-ton-prosfygiko-ellinismo/). 

Ελπίζουμε ότι η έκδοση του συγκεκριμένου καταλόγου θα ανανεώσει το ενδιαφέρον ενηλίκων και παιδιών γενικότερα για την Ιστορία και ειδικότερα για τον προσφυγικό ελληνισμό.

Παρουσίαση λογοτεχνικού βιβλίου -Τι διάβασαν φέτος μαθητές και μαθήτριες της Α΄τάξης;

 Στο πλαίσιο του μαθήματος των Κειμένων Νεοελληνικής Λογοτεχνίας και σε μια προσπάθεια να ενισχυθεί η φιλαναγνωσία  μαθητές και μαθήτριες της Α' τάξης κλήθηκαν να παρουσιάσουν ένα λογοτεχνικό βιβλίο της επιλογής τους.Οι αναλυτικές παρουσιάσεις έχουν αναρτηθεί στην Ηλεκτρονική Τάξη, όπου και μπορείτε να τις διαβάσετε. Παρακάτω θα βρείτε τον κατάλογο των βιβλίων που παρουσιάστηκαν.

• Βούλα Μάστορη, Πού πήγε το φεγγάρι, απόψε; Πατάκης, 1996
  
• Ελεανόρ Πόρτερ, Πολυάννα, Μίνωας Α.Ε.Ε., 2017
• Πηνελόπη Δέλτα, Παραμύθι χωρίς όνομα, Κυριάκος Παπαδόπουλος Α.Ε., 2017
• Μερκούριος Αυτζής, Γιασμίν, μια ζωή από την αρχή, Εκδόσεις Ψυχογιός, 2017
• Γουίλιαμ Καργκουάμπα, Το αγόρι που δάμασε τον άνεμο, Παπαδόπουλος, 2017
• Ελένη Γεροστάθη, Χάθηκε η μπάλα, Εκδόσεις Ψυχογιός, 2017
• Φρανκ Μπάουμ, Το πρώτο χριστουγεννιάτικο δέντρο
• Στιουρτ Γκιμπς, Σχολή Κατασκόπων, Εκδόσεις Κλειδάριθμος, 2015
• Ζωρζ Σαρή, Ο θησαυρός της Βαγίας
• Κίρα Σίνου, Το αίνιγμα του πύργου, Κέρδος, 1999
• Αγκάθα Κρίστι, Έγκλημα στο Νείλο, Ψυχογιός, 2020
• Charles Dickens, Ντέιβιντ Κόπερφιλντ, Ουράνιο τόξο, 2006
• Κάρολος Ντίκενς, Όλιβερ Τουίστ, Εκδόσεις Πατάκη, 1993
• Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Η βαλίτσα με τις τρεις τσαγιέρες, Πατάκη, 2001
• Άννα Φρανκ, Το ημερολόγιο της Άννας Φρανκ, Εκδόσεις Πατάκη, 1996
• Λεία Χατζοπούλου -Καραβία, Η Αλίκη στη Χώρα των Ονείρων, Πατάκης, 2008
• Lindsay Clarke, Ο πόλεμος της Τροίας, Λιβάνη, 2004
• Στίβεν Πρέσφιλντ, Οι πύλες της φωτιάς, Πατάκης, 2002
• Λέων Μελάς, Ο Γεροστάθης, Εκδόσεις Ρέκου
• Jerry Spinelly, Στέλλα, Τα αστέρια μιλούν, Μοντέρνοι Καιροί, 2004
• Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Τα Χριστούγεννα του τεμπέλη, Άλμα, 2010
• Βασίλης Παπαθεοδώρου, Ποιος απήγαγε τον Άι -Βασίλη;, Εκδόσεις Καστανιώτη, 2015
• Σόφι Ντιεέντ, Λατρευτή μου ξαδέρφη, Σύγχρονοι Ορίζοντες, 1998
• Ιούλιος Βερν, Από τη γη στη σελήνη, Αστήρ
• Όσκαρ Ουάιλντ, Ο ευτυχισμένος πρίγκιπας, Μίνωας, 2020
• Ειρήνη Κατσίπη - Σπυριδάκη, Το καλοκαίρι της φωτιάς, Κέδρος, 2021
  

Μαρούλα Κλιάφα, Ο δρόμος για τον Παράδεισο είναι μακρύς [Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α' Γυμνασίου]

 

Βιογραφία – Εργογραφία: Για τη ζωή και το έργο της Μαρούλας Κλιάφα, εδώ.

Λογοτεχνικό είδος: επιστολικό μυθιστόρημα. «…Η απότομη και ιδιαίτερα έντονη ανάπτυξη του είδους τον 18ο αι. οφείλεται στο ότι η παρουσίαση ενός μυθιστορήματος με τη μορφή επιστολών ανάμεσα σε συγκεκριμένα πρόσωπα δίνει στον συγγραφέα τη δυνατότητα να παρουσιάσει το έργο του ως αληθινή μαρτυρία.[…] η χρήση της επιστολής ως βασικής αφηγηματικής μονάδας προσφέρει και μια σειρά από άλλα πλεονεκτήματα, τα οποία οι συγγραφείς της εποχής δεν αργούν να ανακαλύψουν και να εκμεταλλευτούν: για παράδειγμα, δίνει τη δυνατότητα για εύκολη εναλλαγή θεμάτων, προσώπων και αφηγητών, για δημιουργία πλοκής και ταυτόχρονη παροχή πληροφοριών στον αναγνώστη κτλ.

(Πηγή: Γιάννης Ν. Παρίσης, Λεξικό της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας. Πρόσωπα. Έργα. Ρεύματα. Όροι, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2007, 669).

Θέμα: Ο ρατσισμός και ο αντίκτυπός του στα άτομα

Τίτλος: Ο τίτλος είναι μεταφορικός. Η πορεία της ζωής για την κατάκτηση της ευτυχίας είναι γεμάτη εμπόδια και δυσκολίες. Απαιτεί κουράγιο, πείσμα, υπομονή, προσπάθεια και ψυχική δύναμη. Όταν μάλιστα διαφοροποιείσαι λόγω κάποιου χαρακτηριστικού τότε τα εμπόδια όπως και οι προσπάθειες υπερπήδησής τους είναι ακόμη περισσότερα.

Περίληψη: Το απόσπασμα αποτελείται από δύο επιστολές, της Βερόνικας, ενός δεκαπεντάχρονου κοριτσιού αλβανικής καταγωγής, και της Ελένης, μιας συνομήλικής της Ελληνίδας. Η Βερόνικα περιγράφει στη φίλη της τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η οικογένειά της από τους ρατσιστές γείτονές της και εξομολογείται τα συναισθήματά της, της πικρίας και του φόβου. Η Ελένη συμμερίζεται τα συναισθήματα της φίλης της και την παρηγορεί. Ωστόσο, μέσα από την επιστολή της αφήνει να διαφανεί ότι και η ίδια αντιμετωπίζει κάποια διακριτική μεταχείριση, καθώς  είναι ένα άτομο με κινητικά προβλήματα, γεγονός που ωστόσο αποκρύπτει από τη φίλη της.

Ενότητες -Πλαγιότιτλοι:

·         Η επιστολή της Βερόνικας: Τα παράπονα της Βερόνικας για τη ρατσιστική αντιμετώπιση από τους γείτονές της

·         Η επιστολή της Ελένης: Η παρηγοριά και η στήριξη της Ελένης

Χαρακτηρισμοί:

·         Βερόνικα: Ευαίσθητη και ειλικρινής απέναντι στη φίλη της. Υποφέρει από τη συμπεριφορά των γειτόνων της και αναζητά συμπαράσταση.

·         Ελένη: Συμπαραστέκεται στη φίλη της, ωστόσο αποκρύπτει τη δική της κατάσταση. Φαίνεται ότι και η ίδια είναι θύμα ρατσιστικών συμπεριφορών και ότι δεν έχει αποδεχτεί τα κινητικά προβλήματα που έχει.

·         Γείτονες της Βερόνικας: Κινούμενοι από άγνοια και προκαταλήψεις ασκούν λεκτική βία απέναντι στην οικογένεια. Δεν δίνουν το παραμικρό περιθώριο στους νέους ένοικους να τους γνωρίσουν και να τους αποδεχτούν. Ο ιδιοκτήτης του σπιτιού,  παρόλο που έχει θετική στάση απέναντι στην οικογένεια, αποδέχεται την κατάσταση και δεν προβαίνει σε καμία ενέργεια.

·         Η οικογένεια της Βερόνικας: Με τη στάση τους απέναντι στη βίαιη συμπεριφορά των γειτόνων καταρρίπτουν τα στερεότυπα. Με αξιοπρέπεια αντιμετωπίζουν την επίθεση που δέχονται, χωρίς να ανταποδίδουν με αντίστοιχο τρόπο.

Αφήγηση – αφηγηματικοί τρόποι: α’ πρόσωπο (επιστολές), β’ πρόσωπο (όταν απευθύνονται η μία στην άλλη), ευθύς λόγος (στην 1^η επιστολή), περιγραφή γεγονότων, διάλογος (στην 1^η επιστολή), αφήγηση, σχόλιο.

Γλώσσα -ύφος: απλή, καθημερινή, προφορικότητα. Ο ευθύς λόγος προσφέρει αμεσότητα και ζωντανεύει τα γεγονότα. Τα αποσιωπητικά τονίζουν τη συγκινησιακή φόρτιση του προσώπου. Το ύφος είναι άμεσο, συγκινησιακό.

Εκφραστικά μέσα:

·         Μεταφορές: π.χ. από πού κρατάει η σκούφια τους

·         Ασύνδετα: π.χ. οικονομική άνεση, ομορφιά, έρωτα

·         Εικόνες: π.χ. Προ ημερών η μαμά συνάντησε στο ασανσέρ την κυρία

·         Ρητορικές ερωτήσεις: π.χ. Γιατί μερικοί άνθρωποι γίνονται τόσο κακοί;

Ρατσισμός: περισσότερα για το φαινόμενο του ρατσισμού, στην ιστοσελίδα Μικρόκοσμος

Παράλληλο κείμενο: Αντώνης Σουρούνης, «Ξενοφοβία»

Το σήμα κατατεθέν του πατέρα μου ήταν πάντα το χοντρό του μουστάκι. Στη δεκαετία του ’50, όταν πήγε στη Γερμανία να δουλέψει, μετά από λίγο καιρό ο προϊστάμενος στο εργοστάσιο του είπε:

«Ή τη δουλειά ή το μουστάκι. Διάλεξε ποιο από τα δύο θες να χάσεις».

Την εποχή εκείνη υπήρχαν πολύ λίγοι ξένοι κι ακόμη λιγότεροι ξένοι με μουστάκι. Όταν θέλησε να μάθει το λόγο, του είπαν ότι οι Γερμανοί συνάδελφοι τον βλέπουν και τρομάζουν. Ο πατέρας μου ήξερε καλά τί θα πει τρόμος. Είχε ζήσει τη σφαγή της Σμύρνης, είχε ζήσει το αλβανικό μέτωπο, τον Εμφύλιο, τη φτώχια, την ανεργία, δεν ήθελε λοιπόν να τρομάζει τους ανθρώπους. Το ξύρισε. Τώρα όμως τρόμαξε ο ίδιος και σ’ ένα μήνα το ξανάφησε.

«Ας με διώξουν», είπε. «Δεν θα μου λεν οι Γερμανοί πώς να ξυρίζομαι».

Δεν τον έδιωξαν, γιατί είχαν προλάβει να δούνε όλοι πως δίχως εκείνες τις τρίχες ήταν κι αυτός ένας συνηθισμένος άνθρωπος σαν τους ίδιους και δεν υπήρχε λόγος να τον φοβούνται. Είχαμε προλάβει όμως κι εμείς να διαπιστώσουμε γιατί οι γείτονές μας Γερμανοί δεν καλημέριζαν την καλημέρα μας. Μας φοβούνταν. Εμείς φοβόμασταν αυτούς κι αυτοί εμάς. Όταν μπαίναμε στο μπακάλικο να ψωνίσουμε, ο μπακάλης βιαζόταν να ξεμπερδεύει μαζί μας, κι αν τύχαινε κανένας γείτονας να ’ρχεται από απέναντι, άλλαζε καλού κακού πεζοδρόμιο. Οι ποσότητες των τροφίμων που αγοράζαμε τον είχαν τρομάξει και το είχε διαδώσει παντού. Άλλωστε μας έβλεπαν όλοι που γυρίζαμε καταφορτωμένοι. Αφού πεινούσαμε τόσο, γιατί να μη φάμε και άνθρωπο; Πού ξέρανε με τί τρεφόμασταν εκεί απ’ όπου ήρθαμε; Δυο βήματα παρακάτω ήταν η Αφρική, μπορεί κι ένα βήμα. Γιατί λοιπόν να μην καταβροχθίζομε κι ανθρώπους; Εδώ που τα λέμε, ίσως και να το κάναμε, αν δεν είχαμε τη δουλειά μας και δε χορταίναμε απ’ αυτήν.

Ο δρόμος όπου έμεναν οι γονείς μου ήταν ένας εργατικός δρόμος, όπου σπάνια συναντούσες άνθρωπο. Ολημερίς βρίσκονταν κλεισμένοι στα εργοστάσια, ολοβραδίς μπρος στην τηλεόραση κι ολονυχτίς κοιμούνταν. Όποιος έκανε κάτι έξω απ’ αυτά ήταν ύποπτος. Οι συμπατριώτες μας που έρχονταν από μακριά να γιορτάσουμε τις άγιες μέρες τούς τρόμαζαν και τους πανικόβαλλαν. Παρακολουθούσαν πίσω από τις κουρτίνες τα αυτοκίνητα που κατέφθαναν γεμάτα οικογένειες, ταψιά και τεντζερέδες και δεν μπορούσαν να καταλάβουν τί συμβαίνει. Για κείνους ήταν άγριες μέρες και δεν ησύχαζαν ώσπου ν’ ακούσουν τ’ αυτοκίνητα να φεύγουν. Ρωτούσαν το σπιτονοικοκύρη μήπως υπήρχε καμιά κρυφή ταβέρνα μες στο σπίτι του και ποιος πληρώνει όλα τούτα τα φαγιά. Εκείνος φοβόταν πιο πολύ απ’ όλους, γιατί είχε καταντήσει να ’ναι ξένος μέσα στο ίδιο του το σπίτι. Μόνο η δική του οικογένεια ήταν γερμανική κι ούτε ήξερε μέχρι πότε θα εξακολουθούσε να ’ναι. Μέσα στο αχούρι του ζούσαν άλλες δύο οικογένειες αλλοδαποί, μια ιταλική και μια ακόμα ελληνική. Οι μόνοι γκάσταρμπάιτερ σ’ ολόκληρη την περιοχή. Όλοι αυτοί ανεβοκατέβαιναν τις σάπιες σκάλες που χρησιμοποιούσαν η γυναίκα του και τα παιδιά του, μπαινόβγαιναν στο ίδιο αποχωρητήριο της αυλής με ξεκούμπωτα πουκάμισα και λυμένα ζωνάρια και ανοιγόκλειναν την ίδια πόρτα, που πίσω της ποτέ δεν ήξερες τί σε περιμένει. Τα ’λεγε όλα αυτά στους γείτονες, όταν τον κατηγορούσαν πως έφερε μες στα πόδια τους αγριωπούς και πεινασμένους αγνώστους για μια χούφτα μάρκα. Προσπαθούσε να τους πείσει ότι τα κεφαλάκια και τα έντερα που έβλεπαν να κουβαλάνε οι νοικάρηδές του προέρχονταν από αρνάκια που αγόραζαν κανονικά από τα σφαγεία κι όχι από σφαγμένους Γερμανούς. Τί να πει κι ο ίδιος, που τα παιδιά του του μιλούσαν ήδη λέξεις ακαταλαβίστικες και τρώγανε όλ’ αυτά τα σκατά. Το σπίτι του βρομοκοπούσε σκόρδο χωρίς να το βάζει στο στόμα του. Όπως κι εκείνοι μισούσε το σκόρδο κι όμως ήταν αναγκασμένος ν’ ανέχεται την μπόχα του, για να μπορεί ν’ αγοράζει τα λουκάνικα που τόσο αγαπούσε.

Η κόρη του αγάπησε το σκόρδο, επειδή προηγουμένως αγάπησε τον Έλληνα που το ’τρωγε. Όταν περνάω από την Κολονία, πηγαίνω και τους βλέπω.

«Το καλοκαίρι θα ’ρθω στην Ελλάδα», μου λέει κάθε φορά ο παλιός μου σπιτονοικοκύρης. «Ο εγγονός μου μου μαθαίνει ελληνικά».

Ποτέ δεν ήρθε. Και γιατί νά ’ρθει άλλωστε; Η Ελλάδα πήγε κοντά του.

[πηγή: Αντώνης Σουρούνης, Κυριακάτικες ιστορίες, Εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα ³2002, σ. 43-45]

 

 

Τούλα Τίγκα, Τα πράγματα στρώνουν περισσότερο (Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α' Γυμνασίου)

 

Περίληψη: Η Ελένη, μια 15χρονη έφηβη, καταθέτει στο ημερολόγιό της της σκέψεις της για τις πρώτες μέρες της συγκατοίκησης με τον πατριό της Λάμπρο και την κόρη του Αγγελική, μετά το δεύτερο γάμο της μητέρας της. Η Ελένη παρουσιάζει τις αρχικές ανησυχίες των δύο γονιών για την ομαλή συμβίωση των δύο κοριτσιών, καθώς και οι δύο έφηβες έχουν διαφορετικό χαρακτήρα και διαφορετική προσέγγιση απέναντι στις νέες συνθήκες. Σταδιακά, όμως η επιρροή της Αγγελικής θα βοηθήσει την Ελένη να προσαρμοστεί και να γίνουν τελικά καλές φίλες.

Ενότητες
1^η: « Η μαμά…την Αγγελική»: Οι αγωνίες των γονέων για τη συνύπαρξη των δύο κοριτσιών..
2^η: «Σιγά σιγά… την καταλάβαινα καλύτερα»: Η θετική επιρροή της Αγγελικής στην Ελένη.
3^η: «Έτσι… τα σιδεράκια»: Οι αλλαγές στη ζωή της Ελένης.

Ελένη:  Είναι ιδιότροπη, γκρινιάρα, εσωστρεφής, οκνηρή και εγωκεντρική. Είναι πληγωμένη από το διαζύγιο των γονιών της και δυσκολεύεται να αποδεχτεί τη νέα κατάσταση. Η θετική επιρροή ωστόσο της Αγγελικής αλλά ζει τελείως την οπτική της. Συνειδητοποιεί ότι δεν είναι το  κέντρο του κόσμου, γίνεται πιο ενεργητική και υιοθετεί πιο αισιόδοξη στάση.

Αγγελική: Δραστήρια και οργανωτική, καταστρώνει συνέχεια σχέδια για το μέλλον. Αγαπά τη μουσική και τα ζώα. Εξωστρεφής και κοινωνική επιδρά θετικά στο περιβάλλον της, κυρίως στην Ελένη. Χρησιμοποιεί τη λογική για να σταθμίσει τις καταστάσεις και προσαρμόζεται εύκολα. Προσπαθεί να μεταφέρει τις γνώσεις της στην Ελένη χρησιμοποιώντας απλή γλώσσα και να  τη βοηθήσει στη νέα κατάσταση.

Η μητέρα της Ελένης: αγωνιά για τη νέα κατάσταση, προσπαθώντας να κρατά τις ισορροπίες μέσα στην οικογένεια. Ανησυχεί για την προσαρμογή της κόρης της λόγω του χαρακτήρα της. Είναι μια στοργική μητέρα και σύζυγος.

Ο Λάμπρος: στοργικός πατέρας, ο οποίος έχει εμπιστοσύνη στην κόρη του και αντιμετωπίζει με ψυχραιμία τη νέα κατάσταση. Ενισχύει τη φιλομάθεια της κόρης του.

Αφηγητής: ομοδιηγητικός  

Αφήγηση: Γραμμική  αλλά και αναδρομική αφήγηση: Η ιστορία του σκύλου της κυρίας Μερόπης («Μέχρι τότε… να αποκτήσουμε σκύλο») και οι συζητήσεις που έκανε στο παρελθόν η Ελένη με τους γονείς της («Γιατί πολλές φορές ανακάλυπτα… ακαταλαβίστικα»), καθώς και πρόδρομη «για τη στέρνα… κι ένα σωρό σχέδια»

Σχήματα λόγου
Μεταφορές:  π.χ. τα κατάφερε να γεμίσει τη μέρα μου.

Παρομοιώσεις: π.χ. η ιστορία του σκύλου της, που ήταν σαν άνθρωπος.

Υπερβολές: π.χ. Ήμουν σίγουρη … στον κόσμο ολόκληρο.

Προσωποποίηση : με το αύριο που ερχόταν τρέχοντας.

Γλώσσα: Απλός και καθημερινός λόγος μιας έφηβης, πολλά στοιχεία προφορικότητας (φράσεις, ερωτηματικές προτάσεις). Ευθύς λόγος  (λόγια ομιλητών -παραστατικότητα, θεατρικότητα). Χρήση πρώτου προσώπου (ημερολόγιο).