Πρόσθετο υλικό
· Η εξάπλωση της Σπάρτης
· Χρονολόγιο -Ιστοριογραμμή της αρχαίας Σπάρτης
· Η ίδρυση της πόλης-κράτους της Σπάρτης
· Κοινωνική Οργάνωση της Σπάρτης
· Η πολιτειακή οργάνωση της αρχαίας Σπάρτης
· Αξίες και νόμοι στην Αρχαία Σπάρτη
· Η οργάνωση της κοινωνικής και πολιτικής ζωής στην αρχαία Σπάρτη κατά την αρχαϊκή εποχή
· Χορός κοριτσιών στη Σπάρτη
· Σπάρτη: Ιστορία και πολιτισμός (1ο μέρος) -Εκπαιδευτική Τηλεόραση
· Σπάρτη: Ιστορία και πολιτισμός (2ο μέρος) -Εκπαιδευτική Τηλεόραση
Εισαγωγή
Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να παρουσιάσει τους τρόπους με τους οποίους συγκροτείται χωρικά η συλλογική μνήμη, την κοινωνική διάσταση και τις πολλαπλές όψεις της, τις ανατροπές και αμφισβητήσεις στη διεκδίκηση του δημόσιου χώρου, αλλά και τις συλλογικές δράσεις που αναπτύσσονται σε θέματα ταυτοτήτων και μνήμης με επίκεντρο συγκεκριμένους αστικούς και μνημονικούς τόπους αλλά και θεσμούς. Τέλος, θα εξετάσουμε τη λειτουργία της δημόσιας ιστορίας σε χωρικό επίπεδο ως διαμεσολάβηση αλλά και ως συμπαραγωγό ιστορικής γνώσης.
Μνημονικοί τόποι και ερμηνείες
Καθώς η συγκρότηση της ατομικής όσο και της συλλογικής μνήμης είναι στενά συνυφασμένη με τον χώρο και τον υλικό κόσμο εν γένει, καμιά δραστηριότητα και καμιά κοινωνική ομάδα δεν νοείται έξω από έναν καθορισμένο χώρο.[1] Η σταθερή παρουσία του τόπου είναι αυτή που διατηρεί και τη σταθερότητα της μνήμης και τον τρόπο με τον οποίο γίνεται αντιληπτός από τις διαφορετικές ομάδες.[2] Αλλαγές στα τοπόσημα αλλά κι η εισδοχή νέων διεκδικήσεων σε σχέση με το δημόσιο χώρο ανατρέπουν την εικόνα της αδιασάλευτης μνήμης και δημιουργούν νέους συμβολισμούς και ανταγωνιστικές ερμηνείες που αντανακλούν κάθε φορά την κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα της περιόδου αλλά και τις μεταβολές στις πολιτισμικές αξίες.[3]
Η δημόσια μνήμη λοιπόν ως κοινωνική κατασκευή αναπαριστά το παρελθόν στο παρόν μέσα από διάφορους και πολλαπλά μεταβαλλόμενους τρόπους, έχοντας ως κεντρική αναφορά ένα χωρικό πλαίσιο. Πεδία μάχης, κοιμητήρια, στρατόπεδα συγκέντρωσης μετατρέπονται σε «τοπία μνήμης», όπου με τη μεσολάβηση των αναμνηστήριων τελετών αναπαράγονται τα γεγονότα του παρελθόντος και συνδέονται με το παρόν εμπλέκοντας έτσι συναισθηματικά τους παριστάμενους.[4] Η ιστορική σημασία ενός τόπου αναδεικνύεται μέσα από την αναφορά και την ανάδειξη των παραμέτρων της, μια σύνθετη διαδικασία προϊόν πολλαπλών νοητικών διεργασιών.[5]
Η τριπλή Κατοχή της Ελλάδας κατά τη διάρκεια του Β’ΠΠ (Μάιος 1941-Οκτώβριος 1944) θα αποτελέσει τομή στην εξέλιξη του Τύπου, καθώς θα γνωρίσει μια εντυπωσιακή έκρηξη της παράνομης έκδοσης και διανομής των εφημερίδων, δράσης που θεωρούνταν κεφαλαιώδους σημασίας στα πλαίσια της «μη ένοπλης» αντίστασης. Η έλλειψη πραγματικής ενημέρωσης λόγω της επίταξης των ραδιοφώνων και της προπαγάνδας του επιταγμένου τύπου από τους ναζί θα δώσει ώθηση στην ανάδυση εκατοντάδων κεντρικών, περιφερειακών και τοπικών εφημερίδων[1] που θα παίξουν ιστορικό ρόλο στην κινητοποίηση του ελληνικού λαού.
Η εμφάνιση ωστόσο του παράνομου Τύπου θα συνοδευτεί και από σοβαρή, επιβαλλόμενη από τις συνθήκες, οπισθοδρόμηση όσον αφορά τη μορφή και τα χαρακτηριστικά της εφημερίδας. Η αδυναμία πρόσβασης σε σύγχρονες εγκαταστάσεις, θα αντικατασταθεί από υποτυπώδη επίπεδα πιεστήρια και πολύγραφους σε υπόγειους χώρους[2], ενώ δεν είναι λίγες και οι περιπτώσεις έκδοσης, δακτυλόγραφων ή και χειρόγραφων φύλλων. Σε συνδυασμό με την έλλειψη χάρτου και την ανάγκη να καλύπτεται όσο το δυνατόν μεγαλύτερο τμήμα του πληθυσμού σε όσον το δυνατόν συντομότερα διαστήματα ο αριθμός των σελίδων θα μειωθεί ακόμη και σε μονόφυλλο[3]. Σε αυτά πρέπει να προστεθούν και οι δυσκολίες στη διανομή, που τώρα πλέον γίνεται χέρι με χέρι και πολλές φορές χωρίς αντίτιμο, ενώ κι ο τόπος έκδοσης αλλάζει ανάλογα με την κατάσταση των φορέων της[4].
Τα πρωτόλεια ωστόσο αυτά μονόφυλλα θα εξελιχθούν σύντομα σε εφημερίδες εμπλουτισμένες με άρθρα, σκίτσα και λογοτεχνικά κείμενα.
 | ||
| Αστέριος Λάμπρου, "Σφαγή στη Γάζα", ακρυλικό σε καμβά, 160Χ100 εκ., 2023. |
Η μελέτη των εικόνων[1] θεωρείται ένας τομέας συνδεδεμένος πολύ περισσότερο με τους Ιστορικούς της Τέχνης και λιγότερο με τους τυπικούς ιστορικούς[2]. Καθώς η Επιστήμη της Ιστορίας εξελίσσεται, η εικόνα ως ιστορικό τεκμήριο έρχεται να συμπληρώσει τη γνώση μας για το παρελθόν[3]. Έχοντας ως κοινό τόπο ότι η «ανάγνωση» των εικόνων εξελίσσεται ανάλογα με το πολιτισμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο δημιουργείται και προσλαμβάνεται ιδεολογικά, διάφορες μέθοδοι ανάλυσης[4] χρησιμοποιήθηκαν κατά καιρούς στην προσπάθεια αξιοποίησης του οπτικού υλικού ως ιστορικής μαρτυρίας.
Η παλαιότερη αντίληψη για τις οπτικές πηγές ως «αντανακλάσεις»[5] της κοινωνίας και της εποχής μέσα στις οποίες δημιουργούνται φαίνεται να κλονίζεται από την απλή διαπίστωση ότι κάθε έργο τέχνης μπορεί να «κατασκευάσει» μια πραγματικότητα μέσω των συμβολικών συμβάσεων και της ιδεολογικής τοποθέτησης του καλλιτέχνη. Παρόλη την ένσταση η αξία του οπτικού υλικού ως τεκμηριωτικού δεν παύει να υφίσταται στις περιπτώσεις έλλειψης γραπτών πηγών π.χ. προϊστορικοί πολιτισμοί (Κυκλαδικός κλπ.) και στη μελέτη των κοινωνικο-ιδεολογικών πλαισίων κάθε περιόδου[6].
Τα τελευταία χρόνια έχει παρατηρηθεί μια στροφή των ερευνητών στη διερεύνηση της έννοιας της μνήμης στην κατασκευή της ιστορίας [1]. Η τάση αυτή συνδέεται κυρίως με τη συλλογική μνήμη ομάδων στο περιθώριο της επίσημης ιστορίας π.χ. μειονοτήτων.[2] Η μνήμη ωστόσο και οι διαδικασίες ανάκλησής της ανάγονται σε κεντρικά ζητήματα στο πεδίο της δημόσιας ιστορίας[3].
Τα βασικά ερωτήματα είναι «τι θυμόμαστε», και «γιατί το θυμόμαστε». Φαίνεται ότι διατηρείται στη μνήμη μας ό,τι θεωρείται σημαντικό από το άτομο τη στιγμή που γίνεται («αρχειακή μνήμη»)[4]. Για να μπορέσει ωστόσο να ανακληθεί θα πρέπει να συνδεθεί και με άλλες γνώσεις, ώστε να μπορεί να ταξινομηθεί και να τοποθετηθεί στο παρόν[5].
Η ατομική μνήμη ωστόσο δεν λειτουργεί αυτόνομα σε σχέση με τα κοινωνικά πλαίσια μέσα στα οποία διατηρείται. Η ανάκληση μιας εμπειρίας μπορεί να εντάσσεται στο πλαίσιο μιας συλλογικής μνήμης που μπορεί να μην έχει άμεση σχέση με το άτομο , αλλά αναγνωρίζεται η αμοιβαία επίδραση της μιας πάνω στην άλλη[6].
Παράγοντες οι οποίοι θεωρούνται κρίσιμοι για την ανάκληση της μνήμης – όσον αφορά την αξιοποίησή της από τον ερευνητή - μπορεί να είναι βιολογικοί, ψυχολογικοί και κοινωνικοί.
Πρόσθετο υλικό
· Ελληνικές πόλεις-κράτη της αρχαιότητας http://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/9152
· Η πόλη-κράτος κατά την αρχαιότητα http://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/9402
· Η αρχαία ελληνική πόλις http://www.ime.gr/chronos/03/gr/politics/organisation/index3.html
· Οπλιτική φάλαγγα http://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/8974
· Η οπλιτική φάλαγγα μέσα από αρχαίες πηγές http://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/9598
· Η άνοδος της αριστοκρατίας http://www.ime.gr/chronos/03/gr/politics/organisation/index2.html
· Η κρίση της αριστοκρατικής κοινωνίας https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/history/arxaiotita/page_017.html
· Κυβέρνησε την πόλη στολίζοντάς την όμορφα και ταιριαστά https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/history/arxaiotita/page_019.html
· Περίπατος στο Άργος (εικονική περιήγηση) http://www.argos-peripatos.gr/Default.aspx?lang=gr&recID=24
· Το Ευπαλίνειο Όρυγμα στη Σάμο (Εκπαιδευτική Τηλεόραση) http://www.edutv.gr/index.php/istoria-2/arxaia-elliniki-texnologia-efpalineio-orygma
Πρόσθετο υλικό
· Οι φοινικικές επιδράσεις στο ελληνικό αλφάβητο https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/history/ag_history/browse.html?start=61
· Η γεωμετρική τέχνη https://cycladic.gr/page/i-techni-ton-istorikon-chronon
· Η ακμή και το τέλος της γεωμετρικής κεραμικής https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/history/art/page_014.html
· Η αρχιτεκτονική του 9ου και του 8ου αι. π.Χ. https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/history/art/page_017.html
· Οι φρυκτωρίες στην αρχαία Ελλάδα http://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/9479
 |
| Σοφία Πλασταρά, "Νοέμβριος 1973. Μνήμη Πολυτεχνείου", Εξώφυλλο Προγράμματος, 2023 |
Με αγωνιστικό παλμό και πολλαπλά μηνύματα εορτάστηκε και φέτος η 17 Νοεμβρίου, μέρα αφιερωμένη στην αντίσταση κατά της επτάχρονης δικτατορίας και στους ήρωες του Πολυτεχνείου. Η εκδήλωση, που πραγματοποιήθηκε στο θέατρο «ΜΑΞΙΜ», υπενθύμισε στους μαθητές και στις μαθήτριες αλλά και στους μεγαλύτερους ότι ο αγώνας ενάντια στον φασισμό πρέπει να είναι συνεχής και αδιάλειπτος και ότι το σύνθημα «Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία» είναι πάντοτε επίκαιρο. Το χρονικό των γεγονότων της επταετίας ξετυλίχτηκε μέσα από θεατρικά στιγμιότυπα που απέδωσαν την ατμόσφαιρα της εποχής, με τους μαθητές και τις μαθήτριές μας να μεταδίδουν στο κοινό την ιδιαίτερη συγκίνηση του ιστορικού αυτού γεγονότος. Την εκδήλωση διοργάνωσαν οι φιλόλογοι Χιωτέρη Κατερίνα και Πλασταρά Σοφία, υπεύθυνος χορωδίας ήταν ο κ. Γκίκας Βαγγέλης με τη μελωδική συνεργασία της καθηγήτριας Ράπτη Κωνσταντίνας.
· Φυλετικές κοινωνίες http://www.ime.gr/chronos/03/gr/politics/organisation/index1.html
· Μεταναστεύσεις ελληνικών φύλων μεταξύ 1125-1100 π.Χ.
· Οι μετακινήσεις των Αιολέων
http://www.ime.gr/chronos/03/gr/politics/dories/index5b.html
· Οι μετακινήσεις των Ιώνων
http://www.ime.gr/chronos/03/gr/politics/dories/index5a.html
· Οι μετακινήσεις των Δωριέων
http://www.ime.gr/chronos/03/gr/politics/dories/index5c.html
· Τρωικός πόλεμος. Τα βασίλεια των Αχαιών
http://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/9349
· Οίκος και Πόλις
https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/history/epos/page_063.html
Δείτε επίσης:
· Σφραγιστικό δαχτυλίδι από …τον «θησαυρό της Τίρυνθας» (Φωτόδεντρο)
· Ο θεός Άρης (Φωτόδεντρο)
· Η θεά Ήρα (Φωτόδεντρο)
· Οι θεοί του Ολύμπου (Φωτόδεντρο)
· Τα κυκλώπεια τείχη (Φωτόδεντρο)
· Μυκηναϊκός πολιτισμός (Ψηφιακό Αρχείο ΕΡΤ)
· Η μυκηναϊκή τοιχογραφική τέχνη
· Μυκηναϊκή μεταλλοτεχνία: χρυσοχοΐα, οπλουργία, εργαλειοτεχνία
· Κατάταξη μυκηναϊκών αρχαιοτήτων (Φωτόδεντρο)
· Κατάταξη έργων προϊστορικής τέχνης (Φωτόδεντρο)
Η Ελλάδα, όπως τη βλέπει ο Γιάννης Ψ. (Γ4)
Το Τρίτο Πρόγραμμα 90,9 μεταδίδει το ομηρικό έπος, στη μετάφραση του
Δημήτρη Μαρωνίτη, όπως παρουσιάστηκε στο Εθνικό Θέατρο, στην Αίθουσα
Εκδηλώσεων του κτιρίου Τσίλλερ, τη θεατρική περίοδο 2010-2011.
Τις 24
ραψωδίες της «Ιλιάδας» απέδωσαν σε πρωτότυπη σκηνική εκδοχή 24 από τις
σημαντικότερες Ελληνίδες ηθοποιούς με τη συμβολή εξίσου σημαντικών
καλλιτεχνών στη σκηνοθετική επιμέλεια και τη μουσική.
Ραψωδία Α'.
Ερμηνεία και σκηνοθετική επιμέλεια: Λυδία Κονιόρδου.
Ζωντανή ηχογράφηση από την Αίθουσα Εκδηλώσεων του Εθνικού Θεάτρου στις 14 Οκτωβρίου 2010.
