Η διάκριση μεταξύ πρωτογενών και δευτερογενών πηγών

 Παρόλο που η διάκριση μεταξύ πρωτογενών πηγών, δηλαδή στα αυτούσια κατάλοιπα της συγκεκριμένης ιστορικής περιόδου  που μελετά ο ιστορικός, και  δευτερογενών, δηλαδή των μεταγενέστερων οπτικών και ερμηνειών του παρελθόντος, επιλέγεται ως βασική μέθοδος κατηγοριοποίησης από την πλειονότητα των ιστορικών, σήμερα η διάκριση αυτή δεν είναι τόσο αυτονόητη. Ο όγκος των πηγών, η διαφοροποίησή τους και η ταξινόμησή τους ως προς τα διάφορα χαρακτηριστικά τους, η "πολυτροπικότητά" τους- ως προς τα εξωτερικά ή εσωτερικά κριτήρια που τίθενται κάθε φορά από τον ερευνητή - οδηγούν στην διαρκή αμφισβήτηση της παγιωμένης κατηγοριοποίησης.

   Ανεξάρτητα ωστόσο από το σύστημα ταξινόμησης των πηγών, το οποίο εξαρτάται ευθέως από την κατεύθυνση και τις επιδιώξεις της ιστορικής έρευνας τη δεδομένη στιγμή, η προσέγγιση της ιστορικής "αλήθειας" δεν μπορεί να θεωρείται απαλλαγμένη από το ιδεολογικό φορτίο που φέρει κάθε ιστορικός είτε των προηγούμενων αιώνων είτε σύγχρονος.

Μνήμες της σύγχρονης πόλης

     Η επίσημη μνημονική συγκρότηση των πόλεων επιβάλλεται στο αστικό περιβάλλον, στις κοινωνικές ομάδες αλλά και στους επισκέπτες  κυρίως  μέσα από τη μνημειακή τοπογραφία τους αλλά και μέσω της μουσειοποίησης, -με την κυριολεκτική και τη μεταφορική έννοια- του ιστορικού παρελθόντος τους.[1] Αν ωστόσο η αντίληψη αυτή φαντάζει στατική και δεσπόζουσα στον χώρο και στον χρόνο, η πολυκύμαντη εξέλιξη του αστικού φαινομένου, κατά τη νεοτερική και σύγχρονη εποχή, με την πολυπλοκότητα των κοινωνικών, πολιτικών και ιδεολογικών παραμέτρων που το συνιστούν, έρχεται να αμφισβητήσει εκ βάθρων τα επιβαλλόμενα  ερμηνευτικά σχήματα. Ιστορικά αξιοθέατα και  μνημονικοί τόποι επανερμηνεύονται στο πέρασμα των χρόνων, ενώ νέα τοπόσημα[2] και ρηξικέλευθες μουσειακές πρακτικές εισάγουν διαφοροποιημένες οπτικές και σημασιοδοτήσεις στις αστικές μνήμες.

     Η δυναμική είσοδος στο ιστορικό προσκήνιο ομάδων, που μέχρι τώρα διαβιούσαν «λάθρα» κάτω από την σκιά της επίσημης ηγεμονικής ιστορίας ενός τόπου, οδηγεί στην αναγνώρισή τους ως συστατικά στοιχεία του αστικού μωσαϊκού.[3]

Τόπος και συλλογική μνήμη

 

     Καθώς κάθε  ομάδα αλλά και κάθε είδους συλλογική δραστηριότητα αναπτύσσονται σε σχέση με τον τόπο, έτσι και η συλλογική μνήμη συνδέεται με συγκεκριμένα χωρικά σημεία.[1] Αν θεωρήσουμε ότι η μνήμη είναι  κοινωνικά κατασκευασμένη, προϊόν πολύπλοκων διεργασιών,[2] τότε η δημόσια μνήμη δεν αποτελεί τίποτε άλλο παρά την προσπάθεια επιβολής από άτομα και ομάδες μιας συγκεκριμένης εκδοχής και ερμηνείας του ιστορικού παρελθόντος, ενταγμένης μέσα σε καθορισμένα χωρικά πλαίσια.[3]

     Η «συλλογική ενθύμηση»[4] προκύπτει από τη δημόσια δράση ομάδων, που μέσα από την υιοθέτηση πρακτικών αναπαράστασης αναπαράγουν το μνημονικό γεγονός σε παροντικό χρόνο.[5] Αυτό επιτυγχάνεται τόσο μέσω μνημονικών τόπων (ιστορικών: πεδία μάχης, κοιμητήρια πεσόντων/αμάχων, μνημεία),[6] όσο και ερμηνευτικών πλαισίων στενά συνυφασμένων με το χώρο και το γεγονός (εκθέσεις μουσείων, χάρτες, επιγραφές, ντοκιμαντέρ). Η πραγματική όμως σημασιοδότηση του μνημονικού τόπου, και κυρίως ενός ανεγερμένου μνημείου,  δίνεται μέσα από τις τελετές μνήμης, στις οποίες εμπλέκονται πολλές και διαφορετικές ομάδες, ορμώμενες από διαφορετικά κίνητρα και έχοντας ποικίλες στοχεύσεις.[7]

Viral ή "Ιομορφικός Διαμοιρασμός"

 Ο όρος "ιομορφικός διαμοιρασμός" (viral sharing) χρησιμοποιείται από τον  Μήτσο Μπιλάλη για να χαρακτηρίσει μια γενικευμένη πρακτική διακίνησης περιεχομένου στο διαδίκτυο. Η συγκεκριμένη ορολογία (viral-ιικότητα) προέρχεται από τον χώρο  της Βιολογίας και χρησιμοποιείται για να αναδείξει πρακτικές "μετάδοσης" από ιστότοπο σε ιστότοπο, οι οποίες μιμούνται τον τρόπο διασποράς των ιών. Τέτοιου είδους πρακτικές πρωτοχρησιμοποιήθηκαν στην εμπορική προώθηση προϊόντων και - λόγω της επιτυχίας τους - σύντομα εισχώρησαν σε μεγάλα τμήματα του διαδικτύου.

DOMINIC LA CAPRA: Οι κειμενικές πηγές στον ιστορικό χρόνο

 Σύμφωνα με τον Dominick La Capra υπάρχουν δύο τρόποι προσέγγισης του παρελθόντος: ο τεκμηριωτικός και ο διαλογικός [Capra, 1996, 73]. Τα ντοκουμέντα από μόνα τους, όπως υποστηρίζει, δεν αρκούν για να κατανοηθεί το παρελθόν [Capra, 1996, 70],  κάτι το οποίο  όμως είναι δυνατό να γίνει, εφόσον ο ιστορικός αναπτύξει διάλογο με το αντικείμενο της έρευνάς του. Για να αναδομήσει ο ιστορικός την "πραγματικότητα" του παρελθόντος που μελετά, θα πρέπει να διεισδύσει στη μελέτη των ιχνών του παρελθόντος, έτσι όπως αναδύονται μέσα από τα "μεγάλα κείμενα". Φυσικά το ερώτημα που προκύπτει είναι ποια θεωρούνται "μεγάλα κείμενα" [Capra, 1996, 73] και πώς αναδεικνύεται η τεκμηριωτική τους αξία σε σχέση με την ποιητική.

Η υπερφόρτωση πληροφορίας στον κυβερνοχώρο

 Με τον όρο "υπερφόρτωση πληροφορίας" ("information overload") δηλώνεται η εκρηκτική και συνεχώς αυξανόμενη υπερσυγκέντρωση ψηφιακών δεδομένων στον κυβερνοχώρο [Rosenzweig, 2003, 2]. Αρκεί η πληκτρολόγηση ενός όρου σε κάποια από τις μηχανές αναζήτησης, για να βρεθούμε αντιμέτωποι μ' έναν ακαθόριστο αριθμό αποτελεσμάτων, δύσκολα αξιολογήσιμων. Στο επίπεδο της ιστορικής επιστήμης, η "υπερφόρτωση" αυτή απαντάται σε πολλά επίπεδα.

Ο Τύπος στα χρόνια του Όθωνα: η περίπτωση της «Εθνικής»

   Η εφημερίδα « Η Εθνική»[1] (1/10/1834 – 27/6/1835) με έδρα το Ναύπλιο θα κυκλοφορήσει σε μια περίοδο που το νεοσυσταθέν ελληνικό κράτος έχει βιώσει  τη δολοφονία του πρώτου Κυβερνήτη του, του Ιωάννη Καποδίστρια (27/9/1831),  έχει μόλις υποδεχθεί ως βασιλιά τον Βαυαρό Όθωνα (Ιανουάριος 1833), ενώ έχει ήδη αποφασιστεί η μεταφορά της πρωτεύουσας στην Αθήνα, με ό,τι αυτό σήμαινε  για τα προνόμια των κατοίκων του Ναυπλίου[2]. Η βαριά ατμόσφαιρα της εποχής είχε τις συνέπειές της και στην ελευθεροτυπία, καθώς είχαν προηγηθεί το «τυποκτόνο» ψήφισμα του Καποδίστρια (1831) αλλά και οι νόμοι του  Όθωνα (14/9/1833), που απειλούσαν με βαρύτατες οικονομικές και πολιτικές  συνέπειες του συντάκτες του αντιπολιτευόμενου τύπου[3].

Εθνικές επέτειοι και τοπικός τύπος. Το παράδειγμα των Πατρών: 1954, 1964

Εισαγωγή

Αναγνωστικό Ε’ Δημοτικού 1954 [ανατύπωση:1956]

     Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η παρουσίαση σε ορίζοντα  δεκαετίας του τρόπου  με τον οποίο περιγράφεται ο εορτασμός της 25^ης Μαρτίου και της 28^ης Οκτωβρίου με βάση δύο  εφημερίδες τοπικής εμβέλειας και διαφορετικών πολιτικών χώρων. Θα μελετηθούν οι διαφορές στο λεξιλόγιο και στους συμβολισμούς, οι τυχόν αλλαγές αλλά και ο ρόλος των ιστορικών συγκυριών στην τοποθέτηση των εντύπων. Το περιεχόμενο των εφημερίδων  θα παρουσιαστεί  ανά έτος και ανά επέτειο με σύντομη αναφορά στο συγκεκριμένο ιστορικό πλαίσιο και  στο βαθμό που επηρεάζει το ύφος  των εντύπων. Τέλος, θα παρουσιαστούν τα γενικότερα συμπεράσματα από τη μελέτη αυτή.

Η ταυτότητα των εφημερίδων

     Ο Τύπος της περιφέρειας, παρόλο που βρίσκεται μακριά από τα κέντρα των αποφάσεων, διατηρεί τη σημασία του σαν καθρέφτης της τοπικής κοινωνίας αλλά και σαν μοχλός πίεσης σε πολιτικό επίπεδο. Για τους σκοπούς της μελέτης αυτής επιλέχθηκαν δύο εφημερίδες που προέρχονται από τον τοπικό τύπο των Πατρών, όπου και διατηρείται και πλούσιο ψηφιακό αρχείο.[1] Η πρώτη είναι η εφημερίδα Πελοπόννησος.[2] Πρόκειται για μια από τις παλαιότερες εφημερίδες στην Ελλάδα, την  μακροβιότερη της Πάτρας αλλά και για την πρώτη ημερήσια εφημερίδα που εκδόθηκε σε επαρχιακή πόλη.[3]  Η  Πελοπόννησος εκδίδεται ανελλιπώς  από τις 10 Ιουλίου 1866 ως σήμερα και θεωρείται μια από τις σημαντικότερες εφημερίδες της Δυτικής Ελλάδας.[4] Τοποθετημένη ιδεολογικά στον συντηρητικό  χώρο, αποτελεί τυπικό παράδειγμα της πορείας και της προσαρμοστικότητας του Τύπου σε σχέση με τις πολιτικές εξελίξεις.

     Η δεύτερη εφημερίδα είναι Η Ημέρα της Πάτρας.[5] Ιδρύθηκε το Μάρτιο του 1945 από ομάδα τυπογράφων με τον τίτλο Σημερινή και κυκλοφόρησε ως καθημερινή πολιτική εφημερίδα, τοποθετημένη ιδεολογικά στον κεντροαριστερό χώρο. Το 1951 μετονομάστηκε  σε  Η Ημέρα και με αυτόν τον τίτλο εκδιδόταν μέχρι και το 2016, οπότε και έκλεισε οριστικά.

"Νόμοι μνήμης" και το έργο των ιστορικών

 

     Η αυξανόμενη τα τελευταία χρόνια τάση της θέσπισης «νόμων μνήμης» από μια σειρά, κυρίως ευρωπαϊκών, κρατών έφεραν στην επιφάνεια μια σειρά ζητήματα που άπτονται τόσο σε θέματα  κρατικών πολιτικών μνήμης όσο και ελευθερίας της ιστορικής έρευνας.  Το φαινόμενο έλαβε μεγάλη έκταση  στη Γαλλία με την ψήφιση μιας σειράς νόμων με σκοπό την επιβολή μιας και μοναδικής, πολιτικά ορθής ερμηνείας του παρελθόντος του γαλλικού λαού.[1] Η έκταση του «καθήκοντος μνήμης» -είτε προερχόμενο από το επίσημο κράτος είτε υπό την «αναθεωρητική» πίεση περιθωριοποιημένων ιστορικά κοινοτήτων που αναζητούν αναδρομική απόδοση δικαιοσύνης- δεν περιορίστηκε στην αναγνώριση ειδεχθών εγκλημάτων, αλλά επεκτάθηκε και στην ποινική αντιμετώπιση φωνών που αντιλαμβάνονταν διαφορετικά τα ιστορικά γεγονότα. Οι εξελίξεις αυτές κινητοποίησαν σε μεγάλο βαθμό την κοινότητα των ιστορικών, συνεπικουρούμενων από τον εκπαιδευτικό κόσμο,[2] διεκδικώντας την αυτονομία του επιστημονικού τους πεδίου από τις εκάστοτε πολιτικές χειραγώγησης και την εργαλειοποίηση του παρελθόντος.

     Ωστόσο, η αντίδραση αυτή δεν συνεπάγεται εξολοκλήρου και την καταδίκη από το σύνολο των ιστορικών συλλήβδην  του νομικού πλαισίου, που διέπει την άρνηση του Ολοκαυτώματος και των άλλων γενοκτονιών. Αντίθετα, μερίδα επιφανών ιστορικών  αποδέχεται εν μέρει τη δυνατότητα της κρατικής εξουσίας να νομοθετεί και να παρεμβαίνει σε ζητήματα μνήμης, ως δικλείδα προστασίας του δημοκρατικού πολιτεύματος, ενώ υποστηρίζει ότι δεν υπήρξε μέχρι τώρα περιστολή της ελεύθερης έρευνας λόγω των εφαρμοστικών κανόνων.[3]  

Έθνος και εθνική ταυτότητα στο "Γεροστάθη" του Λ.Μελά (1858)

  Το βιβλίο «Ο Γεροστάθης Ή Αναμνήσεις της Παιδικής μου Ηλικίας» (1858) του Λέοντα Μελά, χρησιμοποιήθηκε αρχικά ως ελεύθερο ανάγνωσμα για τα παιδιά, ενώ κατά το β’ μισό του 19^ου αι. χρησιμοποιήθηκε ως Αναγνωστικό των ανωτέρων τάξεων του Δημοτικού[1]. Αυτό που ξεχωρίζει το βιβλίο είναι το γεγονός ότι οι θεωρητικές παραδοχές του συγγραφέα πολύ δύσκολα θα γίνονταν σήμερα δεκτές από την ελληνική κοινή γνώμη.

«Ιστορικές συγκρούσεις»: Μαρίας Ρεπούση, Στα νεότερα και σύγχρονα χρόνια

 Η οξύτητα της δημόσιας διαμάχης[1] για το εγχειρίδιο ιστορίας της Στ’ Δημοτικού[2] που ξέσπασε το 2006, έφερε στην επιφάνεια πληθώρα  θεμάτων, όπως οι σκοποί του μαθήματος, ο ρόλος του ενός εγχειριδίου και η χρηματοδότησή του, ο δημόσιος διάλογος και τα όριά του, οι πόλοι αντιπαράθεσης και η εκατέρωθεν -έωλη σε πολλές περιπτώσεις- επιχειρηματολογία.

                            Ενδεικτική της ατεκμηρίωτης, με επιστημονικούς όρους κριτικής, η ανακοίνωση- με επιλεκτική χρήση τύπων της καθαρεύουσας-  της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών[3], η οποία καταγγέλλει το εγχειρίδιο για παραποίηση της ελληνικής ιστορίας. Ενώ επικαλείται την ύπαρξη μιας «ενδελεχούς επιστημονικής μελέτης», -όπως και θα περίμενε κανείς από μια επιστημονική ένωση με  επόμενο βήμα την παρουσίαση των ευρημάτων των «διακεκριμένων»  (ανώνυμων!) καθηγητών της ελληνικής Ιστορίας-, προβαίνει σε απλή αναφορά μιάμισης αράδας στο 1922 και στο ρόλο της Εκκλησίας το 1821. Αντίθετα,  συνδέει άμεσα το βιβλίο με το τρέχον εθνικό διακύβευμα, όπως θεωρεί το Μακεδονικό Ζήτημα, κατηγορώντας τους συγγραφείς ότι καθοδηγούνται από «ξένα κέντρα» με σκοπό την υπονόμευση της ελληνικής ταυτότητας.  Επιστέγασμα της εθνοκεντρικής αντιμετώπισης είναι η αναγωγή της Εταιρείας σε υπερασπιστή «εμπράκτως»  του Συντάγματος, καλώντας τους πολίτες να στραφούν δικαστικά κατά  του «επίμαχου εγχειριδίου».

Ιστορία και πολιτική

Η σχέση της Ιστορίας με την πολιτική υπήρξε πάντα στενή αλλά και αμφιλεγόμενη. Παρόλο που οι ιστορικοί ομνύουν στο όνομα της αντικειμενικότητας και της αναζήτησης της ιστορικής αλήθειας, δεν ήταν - και δεν είναι- λίγες οι φορές που έθεσαν το επιστημονικό τους οπλοστάσιο στην υπηρεσία της κάθε μορφής εξουσίας. Eίτε επρόκειτο για ανελεύθερα καθεστώτα είτε για σύγχρονα δημοκρατικά κράτη, ιστορικοί - και κάτω από το μανδύα της ακαδημαϊκότητας ή της ελεύθερης έρευνας - στήριξαν την κυρίαρχη πολιτική συναινώντας στη διαστρέβλωση, στην  αποσιώπηση ή  στην επιλεκτική χρήση των πληροφοριών. Ακραίο παράδειγμα αποτελεί η στάση Γερμανών ιστορικών  μετά το τέλος του Α'ΠΠ, οι οποίοι συγκρότησαν επιστημονικό μέτωπο  κατά της Συνθήκης  των Βερσαλλιών. Αλλά και κατά τη διάρκεια του Β'ΠΠ Γερμανοί ιστορικοί, οι οποίοι θεώρησαν τους εαυτούς τους "στρατιώτες της σκέψης", στήριξαν το ναζιστικό καθεστώς "τεκμηριώνοντας" ρατσιστικές απόψεις.

Φεμινίστριες και «κοινωνικό φύλο»

 

     Ο αγώνας ενάντια στις διακρίσεις και οι πολιτικές αναταράξεις στις ΗΠΑ στη δεκαετία του ’60 θα επηρεάσουν και την έρευνα στο χώρο της ιστορίας, ανάμεσά της και την «αποκλεισμένη» ιστοριογραφικά μέχρι τότε κοινότητα των γυναικών[1].Η αμφισβήτηση της θετικιστικής αντίληψης για την «αντικειμενική αλήθεια» σε συνδυασμό με τις αναζητήσεις της κοινωνικής ιστορίας θα στρέψει το ενδιαφέρον στη μελέτη της ιστορικής εμπειρίας των γυναικών εξετάζοντας τις διάφορες όψεις της καθημερινότητάς της (οικογένεια, μητρότητα, αναπαραγωγή), αναδεικνύοντας νέα ζητήματα και συμβάλλοντας  στην ανάπτυξη του φεμινιστικού κινήματος. Αυτό όμως θα οδηγήσει εντέλει στην περιχαράκωση των γυναικείων σπουδών και στην περιθωριοποίηση των εκπροσώπων της  από  την κοινότητα των ιστορικών[2].

Η συμβολή του ιστορισμού στην επιστήμη της Ιστορίας

      Η  ιστορική αντίληψη που κυριάρχησε, με αφετηρία τη Γερμανία,  κατά το 19ο αι.,  γνωστή ως «ιστορικισμός»[1]  ή «ιστορισμός[2]» ανήγαγε την ιστορία σε υπόθεση των  επαγγελματιών- ειδικών[3] . Αυτή η μεταβολή που εκκινεί από τα γερμανικά πανεπιστήμια θεωρήθηκε «επανάσταση»[4]  στον τρόπο μελέτης και συγγραφής,  αμφισβήτησε ευθέως την αρχαιογνωστική και λογοτεχνική κατεύθυνση των προηγούμενων δεκαετιών και  ήρθε σε ευθεία ρήξη με τις αρχές του Διαφωτισμού προβάλλοντας την ιδέα της ιστορικής συνέχειας[5]  και τονίζοντας τη διδακτική πλευρά της ιστορίας. Με κορυφαία προσωπικότητα τον Λέοπολντ Φον Ράνκε (1795-1886) , η γερμανική ακαδημαϊκή ιστορία θεμελιώθηκε στην αντίληψη της πιστής παρουσίασης των γεγονότων, εστιάζοντας κατά κύριο λόγο  στην πολιτική και διπλωματική ιστορία[6] .

Κωνσταντίνος Κοτσίφκας, "Νύχτα στο Πανδοχείο του τρόμου", Εκδόσεις Διάνοια, 2022.

Η έκδοση ενός βιβλίου αποτελεί πάντα ένα ξεχωριστό γεγονός για τον συγγραφέα, μια που βλέπει το πόνημά του να παίρνει σάρκα και οστά, αλλά πολλές φορές έχει την ιδιαίτερη σημασία του και για μια μερίδα αναγνωστών του. Σε αυτήν την περίπτωση εντάσσεται και το πρώτο βιβλίο του Κωνσταντίνου Κοτσίφκα, με τον τίτλο "Νύχτα στο Πανδοχείο του τρόμου", που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Διάνοια το 2022. Μαθητής μου και στα τρία χρόνια του Γυμνασίου, στο 1ο Γυμνάσιο Κοζάνης (Βαλταδώρειο), φοιτητής σήμερα στην Αρχιτεκτονική του Βόλου, ο Κωνσταντίνος Κοτσίφκας αποκαλύπτει μια ενδιαφέρουσα πτυχή της προσωπικότητάς του: αυτή του συγγραφικού ταλέντου, που με τόλμη αποτυπώνει στο χαρτί μια ιστορία αγωνίας και τρόμου.

Διαβάζουμε στο οπισθόφυλλο του βιβλίου: "Όλα αλλάζουν στη ζωή της 24χρονης Ρέινι, όταν δέχεται μια σημαντική επαγγελματική πρόταση από έναν μυστηριώδη άντρα. Η ίδια ενθουσιάζεται και είναι πρόθυμη να ταξιδέψει μέχρι το Μπρούκλιν, για να τον συναντήσει. Ωστόσο, αυτό το ταξίδι δεν θα αργήσει να πάρει άσχημη τροπή. "[...]

Ο Κοζανίτης συγγραφέας, φανερά επηρεασμένος από τους κινηματογραφικούς κώδικες των ταινιών τρόμου, φέρνει στο επίκεντρο της ιστορίας του μια νεαρή Αμερικανίδα, που γεμάτη αισιοδοξία ρίχνεται στην αναζήτηση ενός καλύτερου μέλλοντος. Με την πρωτοπρόσωπη αφήγηση που υιοθετεί ο Κοτσίφκας, παρακολουθούμε την περιπλοκότητα της  οικογενειακής ζωής της ηρωίδας του,  που θα την οδηγήσει να αποδεχτεί μια αμφιλεγόμενη επαγγελματική πρόταση.  Το "αμερικανικό όνειρο", που συγκαλύπτεται αλλά και αποκαλύπτεται κάθε στιγμή μέσα από τη χαρακτηριστική αφέλεια της Ρέινι, θα εξελιχθεί, όπως είναι φυσικό, σε εφιάλτη. Η ... συνέχεια στο μυθιστόρημα!

Με το πρώτο του μυθιστόρημα ο νεαρός συγγραφέας δίνει και το στίγμα του για το λογοτεχνικό είδος που αγαπά. Το μυθιστόρημα αγωνίας και τρόμου είναι μια δύσκολη κατηγορία για το ελληνικό αναγνωστικό κοινό, που τα τελευταία χρόνια έχει εθιστεί στη λεγόμενη "γυναικεία λογοτεχνία". Ο δρόμος για τα ράφια των βιβλιοπωλείων έχει γίνει πολύ δύσκολος, καθώς κατακλύζεται από εκδόσεις που στοχεύουν σε συγκεκριμένη κατηγορία, έτσι ώστε να εξασφαλιστούν οι περιπόθητες πωλήσεις. Κάτω από αυτό το πρίσμα, θα πρέπει να συγχαρούμε τον  Κοτσίφκα, που κόντρα στο ρεύμα, καταθέτει τη δική του ερμηνεία του κόσμου. Με χαρά θα διαβάσουμε και το επόμενο μυθιστόρημά του, που -όπως πληροφορούμαι- ετοιμάζεται! Και μια τελευταία παρατήρηση! Κάλλιστα, μια ιστορία τρόμου θα μπορούσε να εκτυλίσσεται κάτω από το άπλετο ελληνικό φως και σε μια περιοχή, όπως η Δυτική Μακεδονία! Είναι καιρός η περιοχή να αποκτήσει τον δικό της συγγραφέα τρόμου!

"Ιστορικές επέτειοι και συλλογική μνήμη"

 Η θεσμοθέτηση ιστορικών επετείων και εθνικών εορτών συνδέεται άμεσα με τη διαμόρφωση της συλλογικής μνήμης και της εθνικής ταυτότητας ενός λαού από τις κυρίαρχες κάθε φορά ομάδες ενός έθνους αλλά για την επιβίωσή τους απαραίτητη πρϋπόθεση  αποτελεί και η  ευρύτερη κοινωνική αποδοχή. Χαρακτηριστικό παράδειγμα τέτοιας καθιέρωσης στον ελλαδικό χώρο αποτελεί ο εορτασμός της 28ης Οκτωβρίου,  ο οποίος ξεκίνησε από τους ίδιους τους πολίτες, επισημοποιήθηκε από το κράτος ήδη από το 1944 έχοντας αναγνωριστεί ως ιστορικό ορόσημο, το οποίο δεν αμφισβητούνταν από καμιά πλευρά [Πασχαλούδη 2016,418-419]. Το παράδοξο του πράγματος να εορτάζεται η είσοδος σε έναν πόλεμο και όχι το τέλος του μπορεί εύκολα να να δικαιολογηθεί από τα μεταγενέστερα γεγονότα.

"Κάθε ιστορία είναι μια σύγχρονη ιστορία"; Ή "Πώς η Ιστορία κυριαρχείται από το παρόν"

     Οι τρόποι με τους οποίους γίνεται αντιληπτό το παρελθόν από τις σύγχρονες κοινωνίες πηγαίνουν πέρα από την παραδοσιακή αντίληψη της Ιστορίας ως μιας επιστήμης που ασχολείται με το παρελθόν[1]. Μέσα από διαδικασίες μνήμης και παράδοσης, θεσμών και δραστηριοτήτων[2] το παρελθόν βρίσκεται πανταχού παρόν.  Ωστόσο το παρελθόν δεν είναι κάτι το στατικό, καθώς αναθεωρείται διαρκώς  είτε λόγω νέων  ανακαλύψεων και  καινούργιων  αναγνώσεων των τεκμηρίων[3] είτε λόγω σύγχρονων μεταβολών και άρα απάντησης σε σύγχρονες  κοινωνικές και πολιτικές ανάγκες.

Ο ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ ΤΟΥ

 Ο ιστορικός επιλέγει το ακροατήριο ή το ακροατήριο τον ιστορικό του; Η σχέση μεταξύ των δύο δεν μπορεί να θεωρηθεί ουδέτερη, καθώς κάθε φορά που ο ιστορικός επιλέγει πεδίο έχει ήδη προκαθορίσει και το ακροατήριο στο οποίο θέλει να απευθυνθεί, αλλά και κάθε φορά που προσκαλείται ένας ιστορικός, είναι σχεδόν βέβαιο - με τις εξαιρέσεις του φυσικά - ότι επιλέγεται αυτός που οι θέσεις του θα βρουν θετική ανταπόκριση από το κοινό. Μπορεί να κληθεί ένας μαρξιστής ιστορικός να παρουσιάσει την έρευνά του π.χ. για τον εμφύλιο πόλεμο σε μια εκδήλωση ναζιστικής/φασιστικής οργάνωσης ή το αντίθετο;(Ίσως  κάποιος αντιτείνει ότι φασίστας και ιστορικός είναι έννοιες ασυμβίβαστες. Η Ιστορία βέβαια διαφωνεί).  Θα ήταν οπωσδήποτε ενδιαφέρον να το δούμε και να μετρήσουμε αντιδράσεις και από τις δύο πλευρές.

Η επιστήμη της Ιστορίας και η ενασχόληση με το παρελθόν

 Ήδη από τα πρώτα χρόνια μας ερχόμαστε σε επαφή με αυτό που είναι γνωστό ως Ιστορία. Τις πρώτες σημαιούλες και την παραδοσιακή στολή στο νηπιαγωγείο θα διαδεχτούν τα σχολικά εγχειρίδια με την επίσημη/αποδεκτή εκδοχή των ιστορικών γεγονότων, ο εορτασμός εθνικών και τοπικών επετείων, οι παρελάσεις και οι εκπαιδευτικές επισκέψεις σε ιστορικά τοπόσημα και πάσης φύσεως μουσεία ιστορικού και αρχαιολογικού ενδιαφέροντος. Οδωνύμια, εκθέσεις φωτογραφίας και κειμηλίων, ομιλίες, εκδόσεις βιβλίων (προτιμητέα τα απομνημονεύματα), κινηματογραφικές ταινίες αμφίβολης ιστορικής πιστότητας, δραματοποιήσεις και αναπαραστάσεις ιστορικών γεγονότων, ιστορικά ντοκιμαντέρ με εντυπωσιακές ψηφιοποιημένες εικόνες είναι συνήθως τα μέσα με τα οποία η Ιστορία επιβάλλει την παρουσία της. Όλα αυτά βέβαια λειτουργούν πιο εμφατικά σε περιπτώσεις προσωπικών βιωμάτων, μαρτυριών και παρακαταθηκών του οικογενειακού παρελθόντος.

Υπάρχει αντικειμενική ιστορία;

 Η κατασκευή  παραδόσεων (εθνικών, τοπικών) τόσο από επίσημους φορείς όσο και από ανεπίσημους[1] έρχεται ως απάντηση στην επιτακτική ανάγκη υιοθέτησης μιας ταυτότητας σε περιόδους κρίσιμων κοινωνικών και πολιτικών αλλαγών,  αλλαγές οι οποίες σχετίζονται με την ανάδυση των εθνικών κρατών κατά το 19^ο αι. Η εξασφάλιση της κοινωνικής συνοχής ως όρος επιβίωσης και νομιμοποίησης του νέου κράτους στη συνείδηση των υπηκόων του[2] οδήγησε στην επινόηση πρακτικών που στόχο είχαν την δημιουργία της αίσθησης του «ανήκειν» και του «συνανήκειν». Αυτό επιτεύχθηκε σε μεγάλο βαθμό μέσω της επιβολής επίσημων κρατικών παραδόσεων,  δημόσιων τελετουργιών, υιοθέτησης συμβόλων αλλά και μαζικής παραγωγής μνημείων[3].

Ακαδημαϊκή και Δημόσια Ιστορία και οι προβολές τους στην κοινωνία

Συνεχίζουμε τη δημοσίευση κειμένων που σχετίζονται με το χώρο της Δημόσιας Ιστορίας.

    Σκοπός του παρόντος άρθρου είναι να παρουσιάσει τη σχέση «ακαδημαϊκής» και «δημόσιας» ιστορίας, αλλά και να εξετάσει τρόπους με τους οποίους η δημόσια ιστορία μπορεί να ενεργοποιήσει το ενδιαφέρον της κοινωνίας για την ιστορία.

    Η διάκριση μεταξύ ακαδημαϊκής και δημόσιας ιστορίας δεν είναι πάντα εύκολο να οριοθετηθεί.[1] Η ακαδημαϊκή ιστορία έχει σαφώς συνδεθεί  περισσότερο με την κατάδυση στο σώμα των πηγών  και  τη μεταλαμπάδευση  της κατακτημένης γνώσης σε ένα κλειστό ακροατήριο επαϊόντων[2] και πολύ λιγότερο με τη διάχυση των αποτελεσμάτων της ιστορικής έρευνας σε ένα ευρύ κοινό. Αυτό ωστόσο, θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε, ότι ήταν κοινός τόπος – τουλάχιστον για τον ελληνικό χώρο – κατά τις προηγούμενες δεκαετίες, που το ενδιαφέρον για το «ιστορικό γίγνεσθαι» αποτελούσε πολυτέλεια των λίγων ειδικών που είχαν πρόσβαση σε αυτό. Σήμερα ωστόσο με την άνοδο του μορφωτικού επιπέδου και την επακόλουθη αυξανόμενη ζήτηση της «ιστορικής πληροφορίας» και η ακαδημαϊκή κοινότητα αναγκάζεται  – σε μια προσπάθεια να υπερασπίσει τα κεκτημένα της αλλά και να αντιμετωπίσει παραϊστορικές αναφορές[3] – να «εξάγει» το δικό της προϊόν: δημοσιεύσεις στον ημερήσιο και περιοδικό τύπο- συνήθως ενταγμένες σε επετειακά αφιερώματα, συνεντεύξεις, ιστορικά ντοκιμαντέρ, πρακτικά συμποσίων αναρτημένα στο διαδίκτυο  σε μορφή κειμένου και σε βίντεο, κλπ.- αποσκοπούν στη προσέγγιση ενός ευρύτερου ακροατηρίου από αυτό, στο οποίο συνήθως απευθύνονται.

2023: Λογοτεχνικό έτος Άλκης Ζέη

 Με αφορμή τη συμπλήρωση 100 ετών από τη γέννηση της πολυβραβευμένης συγγραφέα παιδικής και εφηβικής λογοτεχνίας, το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού ανακήρυξε το 2023 ως «Λογοτεχνικό έτος Άλκης Ζέη». 

«Το καπλάνι της βιτρίνας»,« Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου», «Η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα» είναι μερικά από τα πλέον εμβληματικά έργα της ξεχωριστής παρουσίας της στο χώρο της ελληνικής πεζογραφίας, έργα τα οποία διαβάστηκαν και διαβάζονται με πάθος από μικρούς και μεγάλους. Οι στιβαροί χαρακτήρες των ηρώων της, τα ιστορικά γεγονότα πίσω από κάθε ιστορία της, η καθαρή κριτική ματιά, το χιούμορ και η αγωνιστική της στάση είναι τα στοιχεία που κατατάσσουν την Άλκη Ζέη στο Πάνθεον  των μεγάλων εκπροσώπων των ελληνικών γραμμάτων και προσδίδουν διαχρονική αξία στο έργο της.

Το 1ο Γυμνάσιο Τυρνάβου (Αχιλλέας Τζάρτζανος), για να τιμήσει τη σπουδαία συγγραφέα, διοργάνωσε τη Δευτέρα 29 Ιουνίου έκθεση βιβλίου με τα πλέον αντιπροσωπευτικά της έργα, ενώ μαθητές και μαθήτριες του Α1 τμήματος παρουσίασαν σε ταμπλό τη βιογραφία  αλλά και το συγγραφικό έργο της Άλκης Ζέη.

Τη δράση συντόνισαν οι φιλόλογοι Ταμπαθάνη Θέλμα και Χιωτέρη Κατερίνα και η πληροφορικός Τσιαπλέ Γόνη.